کنترل علف های هرز در سبزیجات

کنترل علف های هرز در سبزیجات:

 وجود علف های هرز از مهمترین مشکلاتی است که تولید سبزیجات را محدود می کند. تقریبا اکثر سبزیجات در هفته های اول پس از جوانه زنی رشد آهسته ای دارند و به همین علت قادر به رقابت با علف های هرز نیستند. برای بسیاری از سبزیجات دوره بحرانی رقابت

علف های هرز 1/3 اولیه دوره زندگی این گیاهان است. اما این دوره متغیر بوده و بستگی به مورفولوژی، سرعت رشد، فاصله کاشت گیاهان، همچنین گونه های علف های هرز موجود در مزرعه دارد. در مزارع
نشاء شده گوجه فرنگی چنانچه علف های هرز طی 30 تا 45 روز پس از کاشت  به  خوبی  کنترل  نشوند  عملکرد  این گیاه کاهش خواهد یافت. اما در مزارعی که کشت گوجه فرنگی به طور مستقیم و توسط بذر انجام می شود باید مزرعه طی 7 تا 9 هفته پس از بذرپاشی عاری از علف هرز باشد. در این مزارع به منظور جلوگیری از غلبه علف های هرزی مثل پیچک بر گیاه زراعی لازم است به مدت 5 هفته پس از کاشت از مزرعه به خوبی مراقبت کرده و با این علف هرز مبارزه کنیم. در مزارع نشاء شده فلفل طی 60 روز اولیه پس از کاشت باید مزرعه عاری از علف هرز باشد. در مزارع کلم حداقل دوره ای که باید با علف های هرز به خوبی مبارزه کرد 7 تا 9 هفته و در مواردی 4 تا 5 هفته اول پس از کاشت است و این مدت برای خیار 5 تا 6 هفته اول توصیه می شود.    

     کنترل علف های هرز در سبزیجات بر کنترل زراعی، شامل تناوب، تهیه مناسب زمین، کشت مخلوط، شخم سطحی بین ردیف های کاشت و استفاده از مالچ کاغذی، پلاستیکی و یا بقایای گیاهی، استوار است. با توجه به اینکه این گیاهان در سطوح کوچک کشت می شوند، شرکت های تولید سم رغبتی برای تولید سموم انتخابی این مزارع نداشته و در صورت نیاز باید از علف کش هایی که برای سایر گیاهان تولید شده است استفاده کرد.

 

کنترل علف های هرز سبزیجات در خزانه:

 بسیار از سبزیجات ابتدا در خزانه کشت شده و سپس نشاء آنها به مزرعه انتقال می یابد. وجود علف های هرز در خزانه، سبزه محصول و رشد گیاهچه را به نصف و یا بیشتر کاهش می دهد. بنابراین برای داشتن گیاهچه هایی قوی باید در این مدت با علف های هرز برخوردی جدی داشت. تهیه مناسب زمین و همچنین رعایت تناوب در خزانه از اقدامات اولیه محسوب می شوند. در این ارتباط کلوخه های بزرگ موجود در بستر بذر باید به ذرات ریز تبدیل شوند تا بذرهای ریز به خوبی جوانه زده و تولید گیاهچه هایی قوی کنند.وجین دستی یکی از راههای کنترل علف های هرز در خزانه محسوب می شود. در مدت یک ماه که نشاها در خزانه به سر می برند باید حداقل سه بار علف های هرز وجین شوند. این کار خسته کننده بوده و علاوه بر این روش زیاد مطمئن و مناسبی به شمار نمی آید. چرا که، طی انجام کار به گیاهچه ها نیز آسیب های زیادی وارد می شود. ضدعفونی خاک توسط متیل بروماید، آلیل الکل و یا دیگر عقیم کننده هاازدیگر راههای کنترل محسوب می شوند. استفاده از این ترکیبات باید دو تا سه هفته قبل از کاشت صورت گیرد. با استفاده از مالچ پلاستیکی نیز می توان اقدام به حذف علف های هرز نمود

  بدین منظور از پلاستیک های شفاف و یا تیره استفاده شده و آنها را به مدت 30 تا 45 روز قبل از کاشت و در طی گرمترین و یا آفتابی ترین روزهای سال در روی زمین مرطوب پهن

می نمایند. اویارسلام از مهمترین علف های هرزی است که با استفاده از این روش به طور کامل از بین نمی رود. استفاده از مالچ تنها 25 تا 40 درصد از جمعیت این علف هرز را کاهش
می دهد و برای به دست آمدن نتیجه کامل لازم است وجین دستی نیز در برنامه کاری قرار گیرد.

 

با انجام عملیات آبیاری قبل از کشت،جوانه زنی علفهای هرز تحریک و جلو می افتد که به دنبال آن می توان با استفاده از شخم و یا علف کش های پس رویشی، مثل گلیفوسیت نسبت به حذف آنها اقدام کرد. در این صورت کشاورزان می توانند ده روز بعد اقدام به کشت نمایند. در این روش علف های هرز به مقدار زیادی کنترل می شوند و بدین ترتیب نیاز به انجام وجین دستی، کاهش خواهد یافت. 

  برای کنترل علف های هرز موجود در خزانه می توان از علف کش های بی ضرر نیز استفاده کرد و کاربرد این ترکیبات بستگی به وضعیت مالی کشاورزان دارد. کاربرد تیمارهای پیش رویشی دیفن آمید به میزان 2/3 کیلوگرم ماده موثره در هکتار در گوجه فرنگی و داکتال به میزان شش کیلوگرم ماده موثره در هکتار در کلم و پیاز به طور کامل نیاز به وجین دستی را مرتفع ساخته و کیفیت رشد گیاهچه ها را افزایش می دهد. علاوه بر علف کش های فوق می توان از متری بیوزین به میزان 25/0 تا 35/0 کیلوگرم در گوجه فرنگی، پرونامید به میزان 5/2 تا 5/3 کیلوگرم ماده موثره در هکتار در کاهو، پروپاکلر به میزان 2/5 تا 5/6 کیلوگرم در هکتار برای پیاز و گیاهان خانواده شب بو و دیفن آمید به میزان 4 تا 5 کیلوگرم ماده موثره در هکتار برای گوجه فرنگی، فلفل، بادمجان به صورت تیمار پیش رویشی استفاده کرد.

 

کنترل علف های هرز سبزیجات در کشت مستقیم و یا مزارع نشا شده:

 1. تناوب: رعایت یک تناوب صحیح زراعی از بهترین راههای کاهش آلودگی علف های هرز محسوب می شود. گیاهانی که قدرت رقابت بالایی دارند با سایه اندازی روی علف های هرز موجب خفگی آنها می شوند. بنابراین قراردادن این گیاهان در تناوب زراعی به کنترل بسیاری از علف های هرز کمک خواهد کرد. سیب زمینی شیرین از جمله گیاهانی است که می توان از آن بدین منظور استفاده کرد. علاوه بر این، این گیاه تا حدی خاصیت آللوپاتیک داشته و می تواند رشد بسیاری از علف های هرز برگ باریک و جگن ها را تحت تاثیر قرار دهد. کشت متراکم ذرت و سورگوم و تعدادی از گیاهان تیره نخود مثل ماش نیز رشد سریع داشته و می توانند در مدت سی تا چهل روز پس از کاشت

سایه انداز خود را کامل نمایند و بنابراین می توانند در تناوب زراعی قرار گیرند. 

 

 2.تهیه زمین: تهیه مناسب بستر کاشت بستگی به شناخت کافی از گونه های علف هرز موجود در مزرعه دارد.چنانچه گراسهای چند ساله علف هرز غالب منطقه باشند بهتر است زمین به گونه ای شخم زده شود که ریشه ها، ریزومها و دیگر اندامهای رویشی زیرزمینی این گیاهان به سطح خاک آیند تا در معرض هوا قرار گیرند و در اثر نور خورشید و یا باد خشک شده و از بین روند.چنانچه در مزرعه تراکم علفهای هرز یک ساله بیشتر باشد بهتر است زمین شخم سطحی زده شود در این صورت بذرهای این گیاهان در نزدیک سطح زمین قرار گرفته و اغلب تحریک به جوانه زنی می شوند.شخم عمیق باعث دفن بذر علفهای هرز شده و به طور معمول جوانه زنی آنها را به تاخیر می اندازد.این امر باعث می شود که بذرها به خواب رفته و تا زمانی که به سطح آورده شوند جوانه نخواهند زد. 

 

3. کشت تاخیری و کشت مخلوط: در سیستم کشت تاخیری،قبل از برداشت محصول اول اقدام به کاشت محصول دیگر می شود.در این شرایط برای جلوگیری از وارد آمدن خسارت به گیاه دوم باید در سرتاسر دوره رشد گیاه اول با علفهای هرز مبارزه کرد.کشت مستقیم بذر و یا نشا سبزیجات در بین ردیفهای برنج در بعضی مناطق رایج است.این کار بلافاصله پس از آخرین مرحله خروج آب از مزرعه و تقریبا دو هفته قیل از برداشت صورت می گیرد.در کشت مخلوط دو گیاه همزمان کشت می شود که،برای کاهش خسارات علفهای هرز معمولا یکی از گیاهان ارتفاعی بلندتر داشته و به خوبی روی
 علفهای هرزسایه می اندازد. برای کشت مخلوط،گیاهان مختلفی را می توان مورد استفاده قرار داد. در این ارتباط می توان به موارد زیر اشاره کرد:        

 1- ماش به همراه ذرت

2- گیاهان خانواده شب بو به همراه کرفس، گوجه فرنگی و یا پیاز

3- هویج به همراه کاهو، پیاز، تره فرنگی و یا نخود

4- خیار به همراه بادمجان،تربچه،نخود و یا آفتابگردان

5- پیاز و یا سیر به همراه گوجه فرنگی،کاهو و یا هویج

6- گوجه فرنگی به همراه پیاز،کاهو،جعفری،هویج،تربچه

7- تره فرنگی به همراه پیاز،کرفس و یا هویج  

 4. استفاده از مالچ : کاغذهای مخصوص،پلاستیک سیاه،کاه و کلش و بقایای گیاهی از مهمترین مواردی هستند که می توان با استفاده از آنها از رشد و گسترش علفهای هرز جلوکیری کرد. بدین منظور بقایای گیاهی را به قطعات کوچک خرد کرده و سپس آنها را قبل از جوانه زنی
علف های هرز، بین ردیف های کاشت پخش می نمایند. میزان کنترل علف هرزتوسط مالچ بستگی به گونه علف هرز دارد. به عنوان مثال علف هرز اویارسلام، در حین جوانه زنی حتی قادر به سوراخ کردن مالچ های پلاستیکی است و بنابراین برای کنترل کامل آن لازم است وجین دستی را نیز در دستور کار قرار داد.     

 

کنترل شیمیایی: هرچند که برای کنترل علف های هرز سبزیجات علف کش های انتخابی مناسبی وجود ندارد، اما می توان در برخی از مزارع با استفاده از علف کش های موجود اقدام به کنترل آنها کرد. دراین ارتباط ازعلفکش ها بیشتر به صورت رفتار نواری استفاده شده و به طور سراسری پخش نمی شوند. بدین ترتیب علف های هرز موجود در ردیف های کاشت توسط علف کش به علفهای هرز موجود در بین ردیف های کاشت توسط کولتیواتور شخم سطحی زده می شوند.

 

مهمترین علف کش هایی که در سبزیجات مورد استفاده قرار می گیرند به شرح زیرند:

 

1. در مزارع کاهو از علف کش بنفین با نام تجارتی بالان و به صورت پیش کاشت آمیخته با خاک استفاده می شود. از دیگر علف کش های مناسب این مزارع می توان به تیوبنکارب (تا 10 روز بعد از کاشت)، پرونامید (پیش کاشت، پیش رویشی و پس رویشی) و تریفلورالین (پیش کاشت آمیخته با خاک) اشاره کرد.

 2. بنفین به میزان 3/1 تا 7/1 کیلوگرم ماده موثره در هکتار، به صورت پیش کاشت آمیخته با خاک برای کنترل علف های هرز موجود در مزارع کاهو و لگوم ها.

 

 3. پروپاکلر به میزان 5/6 تا 8/7 کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش رویشی در مزارع نشا شده و یا کشت مستقیم پیاز، سیر و گیاهان خانواده شب بو.

 

4. تریفلورالین به میزان 1 تا 5/1 کیلوگرم در هکتار، به صورت پیش کاشت آمیخته با خاک در مزارع نشا شده گوجه فرنگی، فلفل، بادمجان و بامیه و همچنین مزارع کشت مستقیم گیاهان خانواده شب بو، لگوم ها، چتریان و سیر کاربرد دارد.

 

5. در کاشت اسفناج می توان از علف کش های سیکلوات با نام تجارتی رونیت و به صورت پیش کاشت، همزمان با کاشت و یا بلافاصله بعد از کاشت و آمیخته با خاک و یا از فن مدیفام با نام تجارتی اسپین-اید یا بتانال به صورت پس رویشی و بعد از اینکه اسفناج به مرحله 4 تا 6 برگ حقیقی رسیده و علف های هرز در مرحله دو برگی حقیقی باشند استفاده کرد.

 

 6. دی،سی،پی آ  با نام تجارتی داکتال به میزان 5/7 تا 9 کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش رویشی در مزراع کشت شده و یا نشا شده گیاهان تیره شب بو، پیاز، سیر، کاهو، لگومها و گیاهان خانواده چتریان. از این علف کش به میزان 04/5 تا 7/11 کیلوگرم در هکتار به صورت پس رویشی و یا بعداز نشا کاری بادمجان ( چهار تا شش هفته بعد از نشا و یا در کشت مستقیم و هنگامی که گیاه به ارتفاع ده تا پانزده سانتیمتر رسیده است ) استفاده می شود.

 

7. دیفن آمید به میزان چهار تا پنج کیلوگرم ماده موثره در هکتار که به صورت پیش رویشی در مزارع کاشت شده و یا نشا شده گوجه فرنگی، فلفل و بادمجان مورد استفاده قرار می گیرد.   

 

 8. کلرامبن به میزان 4/2 تا 4/3 کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش رویشی در مزارع کدو،کدو تنبل و مزارع نشا شده فلفل.

 

9. لینوران به میزان یک تا یک و نیم کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش رویشی، یا در اوایل پس از جوانه زنی در گیاهان تیره چتریان ،پیاز و سیر.    

 

مهترین علف کش های مورد استفاده در مزارع گوجه فرنگی به شرح زیر هستند :

 

1. EPTC با نام تجارتی اپتام به میزان 2/3 تا 8/4 کیلوگرم ماده موثره در هکتار و به صورت پیش کاشت آمیخته با خاک در مزارع نشایی به کار می رود.

 

2. بوتاکلر با نام تجارتی ماچتی به میزان دو کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش رویشی در مزارع نشایی استفاده می شود.

 

 3. تریفلورالین با نام تجارتی ترفلان که به میزان 56/0 تا 12/1 کیلوگرم ماده موثره در هکتار و به صورت پیش کاشت آمیخته با خاک در کشت مستقیم و یا مزارع نشایی و به منظور کنترل علفهای هرز باریک برگ و پهن برگ به کار می رود. در مزارع نشایی این علف کش باید قبل از نشا کاری با خاک آمیخته شده و بعد از کاشت نهالها توصیه نمی شود.  

 

 4. دی سی پی آ با نام تجارتی داکتال که به میزان 04/5 تا 7/11 کیلوگرم در هکتار به صورت پس رویشی و یا بعد از نشا مورد استفاده قرار می گیرد. کاربرد این علف کش چهار تا شش هفته بعد از نشا کاری و یا هنگامی است که ارتفاع بوته ها در کشت مستقیم به ده تا پانزده سانتیمتر رسیده باشد. این علف کش می تواند بسیاری از علفهای هرز پهن برگ و باریک برگ را از بین ببرد.

 

5. ستوکسیدیم با نام تجارتی پوست که به میزان 11/0 تا 33/0کیلوگرم ماده موثره در هکتار و به صورت پس رویشی جهت کنترل علفهای هرز باریک برگ یک ساله و چند ساله توصیه می شود.

 

 6. متری بیوزین با نام تجارتی سنکور و یا لکسون که به میزان 2/0 تا 35/0 کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش رویشی و یا در اوایل جوانه زنی در کشت مستقیم مورد استفاده قرار می گیرد.کاربرد پس رویشی این علف کش تا قبل از پیداش پنجمین برگ حقیقی گوجه فرنگی توصیه نمی شود.در این تیمار اندمهای هوایی گوجه فرنگی نبابد در معرض مستقیم سم قرار گیرند.

 

7. ناپرپامید با نام تجارتی دورینول که به میزان 12/1 تا 24/2 کیلوگرم ماده موثره در هکتار و به صورت پیش کاشت آمیخته با خاک و به منظور کنترل تعدادی از علفهای هرز پهن برگ و باریک برگ استفاده می شود.برای نمونه به کنترل علف های هرز مزارع پیاز،کلم و گوجه فرنگی اشاره می شود.

 

 کنترل علف های هرز مزارع پیاز:

 

در اکثر مناطق پیاز در اوایل بهار کشت شده و در کشت بهاره جوانه زنی و رشد کندی دارد. علاوه بر این از آنجا که این گیاه دارای برگ های استوانه ای شکل است در طول دوره رشد نیز قادر به رقابت با علف های هرز نیست.بنابراین کنترل علف های هرز در طی جوانه زنی و در مدت 32 تا 56 روز اولیه از اهمیت خاصی برخوردار است. این مهم از طریق کاربرد صحیح علف کش ها
امکان پذیر است. بدین منظور باید ابتدا از علف کش های پیش رویشی استفاده کرده و چهار تا شش هفته بعد این عمل را تکرار نماییم.

 

 انتخاب علف کش اولیه ای که به صورت پیش رویشی مصرف می شود به مقدار زیادی بستگی به نوع خاکی دارد که گیاه در آن رشد کرده و تکرار سمپاشی نیز بستگی به مشکلات ایجاد شده توسط علف های هرز و مرحله رشد گیاه دارد.میزان آسیب ناشی از کاربرد علف کش های پس رویشی نیز بستگی به تشکیل لایه موئی روی برگ دارد و چنانچه شرایط برای تشکیل این لایه وجود نداشته و یا در سطح برگ خراشهای ناشی از ضربات مکانیکی وجود داشته باشد، امکان ایجاد خسارت زیادتر خواهد بود.

 

برای کنترل علف های هرز مزارع پیاز می توان علف کش های زیر را توصیه کرد:

 

1. ایوکسنیل: با نام تجارتی توتریل، علف کشی است تماسی که به میزان 3 لیتر در هکتار علیه علف های هرز
پهن برگ توصیه می شود.

 

2. برموکسینیل که به میزان 0/28 تا 0/41کیلوگرم ماده موثره در هکتار و به صورت پیش کاشت،پیش رویشی (حداقل سه تا چهار روز قبل از جوانه زنی ) و پس رویشی ( در مرحله ظهور دو تا پنج برگ حقیقی پیاز ) برای کنترل علف های هرز پهن برگ توصیه می شود.

 

 3. پروپاکلر به مقدار 4/4 کیلوگرم ماده موثره در هکتار و پیش از جوانه زنی برای کنترل علف های هرز یک ساله. بهترین نتیجه هنگامی به دست خواهد آمد که
علف های هرز جوانه زده و یا دقیقا در هنگام جوانه زنی باشند.

 

4. تری آلات به میزان 1/4 تا 1/7 کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پیش کاشت و آمیخته با خاک برای کنترل یولاف وحشی.

 

 5. داینوسب به مقدار 2/8 کیلوگرم ماده موثره در هکتار به صورت پس رویشی و برای کنترل علف های هرز پهن برگ و در مرحله گیاهچه ای کاربرد دارد.سمپاشی باید در مرحله ای که گیاه زراعی سه برگه است صورت گیرد.

 

6. سیکلوکسیدیم: با نام تجارتی فوکوس ازدیگرعلف کشهای انتخابی و سیستمیک مزارع پیاز است که به میزان 1 تا 1/5 لیتر در هکتار و به صورت پس رویشی و بعد از مرحله چهار تا پنج برگی علف های هرز باریک برگ به کار می رود.

 

 7. کلرپروفام به مقدار 1/7 کیلوگرم ماده موثره در هکتاربه صورت پس رویشی و برای کنترل علف های هرز یک ساله قابل توصیه است. این علف کش هنگامی مورد استفاده قرار می گیرد که گیاه زراعی دارای دو تا سه برگ حقیقی باشد.

 

کلرپروفام برای خاکهای شنی و سبک توصیه نمی شود.بجز علف های هرز stellaria   media و Urtica   urens   کلرپروفام قادر به کنترل علف های هرز مستقر شده نخواهد بود.  

 

کلم ها ( کلم و گل کلم ):

 برای کنترل علف های هرز این سبزیجات ، علف کش های پیش رویشی مفید هستند . استفاده از علف کش CDEC  به تنهایی یا مخلوط با CIPC موثر است و آسیبی هم به این محصولات وارد نمی کنند.

 

 گوجه فرنگی:

 استفاده پیش از کاشت از علف کش  EPTC به میزان 2 کیلوگرم در هکتار برای مبارزه با علف های هرز گوجه فرنگی مفید است . گزارش شده است که چنانچه از علف کش های تریفلورالین یا نیترالین به صورت قبل از کاشت (مخلوط با خاک ) استفاده شود، نوید بخش بسیار خوبی در کنترل علف های هرز پهن برگ و باریک برگ

می باشد. 

 

صیفی جات:

 استفاده از NPA در کنترل علف های هرز کرتهای این گیاهان بسیار موثر است. گزارش می شود که تیمار پیش رویشی آن به میزان 4 تا 9 کیلوگرم در هکتار بر حسب ماده موثره کاملا موثر بوده است. برای تیمار پس از سبز شدن آن به 4 تا 6 کیلوگرم در هکتار علف کش نیاز می باشد. 

 

 حبوبات :

 سویا

 سویا از نظر اقتصادی از مهمترین بقولات دنیا محسوب می شود. سویا از مهمترین گیاهان پروتئینی دنیا و همچنین مهمترین منبع تامین کننده روغن نباتی در ایالات متحده است. نتایج حاصل از چهارده مطالعه مختلف نشان داد که می توان یک دوره بحرانی پنج هفته ای برای سویا مشخص نمود. چنین به نظر می رسد که سویا نیازمند یک دوره سه هفته ای عاری از علف هرز پس از سبز شدن است و می تواند برای هشت تا نه هفته رقابت علف های هرز را بدون کاهش عملکرد تحمل نماید. هریسون و همکاران دریافتند که مداخله ناشی از دم روباهی تحت شرایط مطلوب رشد (بارندگی کافی )در سال اول و دوم، به ترتیب پانزده و سی روز پس از سبز شدن باعث کاهش تجمع ماده خشک در سویا می شود. در آزمایش دیگری مشاهده شد که چنانچه گاو پنبه (Abutilon theophrasti Medick ) بیست و یک تا بیست و سه روز پس از سویا سبز شود، تاثیری بر رشد و عملکرد گیاه زراعی ندارد. اهمیت کاهش عملکرد ناشی از گاو پنبه بستگی به تراکم این علف هرز دارد، به طوری که تراکم های بالاتر علف هرز باعث تلفات بیشتر در مراحل اولیه رشد گیاه زراعی می شود. دکر و مگیت اظهار داشتند که موفقیت گاو پنبه در رقابت با گیاهان زراعی ( سویا ) به دلیل قدرت انطباق آن با سیستم های تک کشتی و مخلوط از طریق کاهش جمعیت خود (مرگ و میر ) است. نتیجه این سازش پذیری این است که هنگام رقابت سویا با گاو پنبه، جمعیت سویا متشکل از گیاهان کوچک و کم بازده است، در حالی که جمعیت گاو پنبه دارای تعدادی گیاهان بزرگ و با بازدهی بالاست.     

 

برای کنترل قیاق ( ( Sorghum halopense یک دوره بحرانی بین هفته چهارم و پنجم بعد از کاشت مشخص شده است که مشابه با تنیجه به دست آمده توسط برن ساید برای مخلوطی از علف های هرز یک ساله است. وی دریافت که کنترل علف های هرز، دو تا چهار هفته بعد از کاشت، از تاثیر منفی آنها بر سویا جلوگیری می نماید. بنابر اظهار، مهمترین زمان کنترل علف های هرز ماه اول بعد از کاشت است، اما اطلاعات موجود حاکی از عدم نیاز به کنترل علف های هرز در دو هفته اول بعد از کاشت است.     

 

کوبل و همکاران نشان دادند که رقابت علف هرز گونه (Ambrosia artemisifolia ) شش هفته و یا کمتر از شش هفته بعد از سبز شدن باعث کاهش عملکرد سویا نمی شود. کنترل علف های هرز در صورت وجود آب کافی در ابتدای فصل رشد برای مدت چهار هفته و در فصل خشک که سبز شدن اولیه علف های هرز با تاخیر انجام می شود برای مدت دو هفته کافی بود. بنابراین دوره بحرانی علف های هرز معمولا بین چهار و شش هفته بود.

 

 بلومبرگ و همکاران نیز تاثیر وجود آب کافی را بر رقابت علف هرز توق (Xanthium strumarium ) در سویا نشان دادند. آنها اظهار داشتند که حداکثر عملکرد سویا زمانی به دست آمد که علف های هرز آن بری مدت چهار هفته کنترل شد. همین شرایط برای کنترل علف هرز کاسیا (Cassia obtosifolia ) ، یولاف وحشی (Avena fatua ) و یک گونه علف هرز یک ساله در تایوان نیز پیشنهاد شده است.

 

 برای کنترل نوعی علف هفت بند (Polygonum pensylvanicum )،آفتابگردان(Helianthus annus ) و گاوپنبه نیز یک دوره بحرانی مشخص بین چهار و شش هفته پس از سبز شدن سویا توسط سایر پژوهشگران گزارش شده است.

 

این اطلاعات به همراه سایر مطالعاتی که به آنها اشاره شد بیانگر این است که سویا دارای یک دوره بحرانی بین چهار و شش هفته پس از سبز شدن است. این مدت به دلیل شروع دیرتر و پایان زودتر کنترل، کوتاهتر از مدت زمانی است که توسط زیمبدال گزارش شده است.  

 

منابع:         References:       

  راشد محصل، م. ح.، ح. نجفی، و م. ه. اکبرزاده. 1380. بیولوژی و کنترل علفهای هرز. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. 263 الی 269.

•   راشد محصل، م. ح.، ک. وفابخش. 1378. مدیریت علمی علفهای هرز. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد. 108.
•   کوچکی، ع.، ح. ظریف کتابی و ع. ر. نخ فروش. 1380. رهیافتهای اکولوژیکی مدیریت علفهای هرز. (ترجمه). انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. 173 الی 175.
•   میر شکاری، ب. 1382. علف های هرز و مدیریت آنها. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. 180 الی 460. 

کنترل علفهای هرز در کشاورزی ارگانیک

علفهای هرز از دیر باز به عنوان رقیب گیاهان زراعی ،برای کاهش تولید آن ها مطرح بوده اند . یکی از راه های اصلی مبارزه با علف های هرز استفاده از علف کش های است که امروزی گسترش زیادی یافته است . با توجه به هزینه زیاد مصرف سم ها و همچنین اثرات مخرب زیست محیطی آن امروزی پژوهشگران تلاش می کنند با استفاده از روشهای زراعی مانند تناوب،انواع روش های شخم و یا روش های بیولوژیکی مانند استفاده از حشرات و عوامل بیماری زا گامی به منظور کاهش سهم سموم در کنترل علفهای هرز بردارند . هیچ یک از روش هایی که در کشاورزی ارگانیگ استفاده می شود به تنهایی نمی توانند جایگزین علف کش ها باشند و باید همواره ترکیبی از این روش ها را برای کنترل علف های هرز به کار برد. باید این نکته را یاد اور شد که اگر انتخاب و کاربرد این روش ها بر اساس مطالعه و شرایط منطقه باشد تا حد زیادی مصرف علف کش ها و به دنبال آن اثرات مخرب زیست محیطی ناشی از مصرف آن ها را کاهش می دهد.

.

مقدمه :
کنترل علف های هرز یکی از جنبه های مهم تولید در هر نظام کشاورزی است . علف های هرز به دلیل رقابت با گیاهان زراعی برای عوامل محیطی و نهاده ها ،موجب کاهش کیفیت و کمیت محصول و ایجاد پناهگاهی مناسب برای حشرات و عوامل بیماری زا می شوند که می توانند مشکل ساز باشند . مبالغ هنگفتی که هر ساله کشاورزان صرف کاهش اثرات سوء علف های هرز بر روی محصولات خود می کنند و همچنین خسارتهایی که آن ها به دلیل نبود کنترل کافی علف های هرز متحمل می شوند نشانگر اهمیت این موضوع است . در حال حاضر کشاورزان آمریکاییی سالانه حدود 2/6 میلیارد دلار صرف کنترل علف های هرز مزارع خود می کنند که از این میان 6/3 میلیارد دلار صرف خرید ،حدود 200 میلیون کیلو گرم سموم مختلف علف کش می شود /. در آمریکا حدود 50 درصد از کل عملیات شخم در ارتباط با کنترل علف های هرز است و لازمه اجرای این عملیات شخم به کارگیری چهارونیم میلیون دستگاه تراکتور و مصرف سالانه 75 میلیارد لیتر نفت خام است (کوچکی 1377)
با توجه به نقش زیاد علف کش ها در کشاورزی امروزی بعضی عوامل سبب شده که مساله لزوم ارزیابی دوباره استفاده از این متد توصیه شود (کوچکی 1377) که شامل :

1- منابع آب اشامیدنی مانند رود خانه ها و سفره های آب زیر زمینی به سم ها علف کش آلوده شده اند و این موضوع سبب پیدایش بیماری هایی چون سرطان خون شده است.

.

2- هزینه سنگین تهیه و مصرف این سموم سبب شده کشاورزان کمتر از این مواد استفاده کرده و با استفاده از روش های مناسب و کم هزینه تر بتوانند سود خود را افزایش دهند. بر اساس تجربه های کشاورزان و نتایجی که از پژوهش های انجام شده به وسیله محققان به دست آمده مشخص شده که در کشاورزی یک سری روش های فیزیکی و بیو لوژیکی برای کنترل علف های هرز وجود دارد که می توانند ضمن کاهش وابستگی کشاورزان به علف کش ها زمینه بهبود شرایط زیست محیطی و کسب سود مناسب در تولید را نیز فراهم کنند . از مهمترین جایگزین ها می توان به اجرای تناوب زراعی ، استفاده از سیستم کشت مخلوط ،کاشت گیاهان پوششی با خواص آللوپاتیک ، استفاده از عوامل بیماری زا و حشرات آفت علف هرز و اجرای روش های خاص در شخم اشاره کرد در این مقاله تلاش شده در مورد هر کدام از این روش ها و اثر آن ها بر کنترل علف های هرز و کاهش جمعیت آنها گفت و گو شود.

اجرای تناوب زراعی:

استفاده از تناوب زراعی چهارچوب اصلی کنترل پایدار علف های هرز را تشکیل می دهد هر چند با اجرای تناوب زراعی مشکل تداخل ناشی از علف های هرز بر طرف نخواهد شد اما بدین وسیله می توان گسترش جمعیت آن ها را محدود کرده و از ایجاد تغییرات بیشتری در ترکیب گونه ها جلو گیری کرد. از آنجا که گیاهان زراعی به ویژه گونه های خاصی از علف هرز که دارای تشابه در عادت ها ی رشد با آنها باشند تحت تاثیر قرار می گیرند بنا بر این با کاشت متناوب محصولات گوناگون که در زمان رسیدگی و در تاریخ کاشت ،توان رقابتی و نیاز های غذایی با هم متفاوت باشند ،می توان دررشد و تولید گونه های معینی از علف های هرز خلل ایجاد کرد (کوچکی 1377) الدریچ (1984) گزارش کرد که در تناوب ذرت- گندم و سویا در مقایسه با کشت متوالی هر یک از این محصول ها جمعیت علف های هرز کاهش یافته است . در این آزمایش کشت متوالی ذرت سبب افزایش بذر علف هرز دم روباهی Lstaria fabrii Herrn و کشت متوالی گندم سبب گسترش بذر های دو روباهی و علف خرچنگی Digitaria sanguinalis و کشت متوالی سویا موجب گسترش بذر دم روباهی و گاو پنبه Abutilon the ophrasati شد. در مقابل کشت متناوب این سه محصول تعداد بذر های علف های هرز دم روباهی و علف خرچنگی، با افزایش به نسبت کم همراه بود و تعداد بذر های علف هرز گاو پنبه در مدت یاد شده کاهش یافت. آلدریچ با انجام این آزمایش نتیجه گرفت که کاشت متوالی یک محصول بیشترین فرصت را برای گونه هایی از علف های هرز که به خوبی با محیط سازگار شده اند فراهم می کنند، در حالی که اجرای تناوب، استفاده از چنین فرصت هایی را برای گونه های یاد شده با محدودیت روبه رو می کند. نتایج به دست آمده از مطالعات طولانی مدت بر روی روش های مختلف کشت در مرکز تحقیقات روذال نشان داد که در کاشت ذرت پس از یک تناوب چند ساله غلات ریز و شبدر قرمز در مقایسه با کشت ذرت و سویا در چند سال پیاپی رشد علف های هرز به میزان 30تا 67 درصد کاهش داشت. در این مطالعه از هیچ علف کشی استفاده نشد و گونه هایی چون دم روباهی Lstaria fabrii Herrnتاج خروس Amarn thus retoflexus و سمبله تره Chenopodium aibum علف های هرز غالب مزرعه بودند (کوچکی 1377) . از دیدگاه اکولوژیکی تناوب هایی مناسب اند که شامل محصول های یک ساله وجینی (مانند ذرت و سویا ) محصول های دانه ای تراکم پذیر با توان رقابتی بالا مانند (جوویولاف) و محصول های چند ساله قابل درو مانند(یونچه و شبدر ) باشند. زیرا چنین تناوبهایی شرایط محیطی ناپایدار و نامناسبی را برای تولید مثل و بقا ی علف های هرز یکساله و چند ساله فراهم می کند. همچنین استفاده از محصول های زراعی خفه کننده مانند سودان گراس و ارزن ژاپنی در تناوب به دلیل آن که این محصول ها دارای رشد سریع، تراکم پذیری بالا و دوره رشد و نمو کوتاهی می باشند در کنترل علف های هرز مفید هستند (کوچکی 1377)

نظام کشت مخلوط با تکیه بر استفاده از گیاهان پوششی خفه کننده یا دارای خواص آللوپاتیک با وجود مزایای اکولوژیکی استفاده از تناوب های زراعی متنوع و طولانی مدت ،توجه به بازدهی اقتصادی کوتاه مدت ممکن است کشاورزان را به استفاده از نظام های کشت تک محصولی گیاهان نقدینه تشویق کند. کشت مخلوط یکی از راه هایی است که امکان بهره گیری کشاورزان ازبرخی فایده های بوم شناختی را بدون آن که نیازی به تعدیل کاشت محصولات نقدینه باشند فراهم می کند (کوچکی 1377) کشت مخلوط عبارت است از کشت بیش از یک گیاه در یک قطعه زمین و در یک سال زراعی به ترتیبی که یک گیاه در بیشتر دوره رویش خود در مجاورت گیاه دیگر باشد. البته نیازی نیست که این گیاه هم زمان کشت و برداشت شوند(کوچکی 1377).

سیستم کشت مخلوط در مناطق گرمسیری که در آن ها نیروی کارگری و دامی به مراتب بهتر از ماشین آلات کشاورزی در اختیار هستند ،روشی متداول در تولید محصول است . نکته های مثبت زیادی برای کشت مخلوط بیان شده که یکی از آن ها کنترل علف های هرز از راه سایه اندازی یا خواص آللوپاتیک گیاهان زراعی موجود در کشت مخلوط است .

فاسیل و همکاران(1997) تاثیر کشت مخلوط سورگوم و لوبیا را بر کنترل علف هرز استریگا Striga hermathica بررسی و مشاهده کردند که جمعیت علف هرز استریگا بطور معنی داری کاهش یافت . همچنین کشت مخلوط لوبیا و ذرت سبب کاهش جمعیت حلفه شد (موحدی دهنوی1378) ،( حسینی و کولار (1367) اثر سیستم کشت مخلوط لپه هندی و ماش را بر کنترل علف های هرز بررسی و مشاهده کردند که کاشت یک ردیف ماش در بین خطوط کشت لپه هندی سبب افزایش محصول و کاهش جمعیت علف های هرز شد زیرا ماش با رشد سریع در اوایل دوره رشد و نمو لپه هندی می تواند سطح مزرعه را بپوشاند و از رشد و گسترش علف های هرز جلو گیری کند .

استیدنیز در سال 1984 گزارشی پیرامون کاهش جمعیت علف های هرز مزرعه ذرت در کشت مخلوط ذرت با ماش و ذرت با سیب زمینی شیرین ارایه داد به طوری که در مقایسه با کشت متوالی ذرت که 2-3 بار وجین لازم است ،تنها یک بار وجین برای غلبه بر علف های هرز مزرعه کافی است (موحدی دهنوی1378)در نمونه های بالا دلیل اصلی کاهش جمعیت علف های هرز در مزارع کشت مخلوط سایه اندازی گیاهان با رشد سریع مانند ماش و لوبیا بر سطح مزرعه است که سبب خفگی علف های هرز می شوند.

از دیگر دلایل تاثیر کشت مخلوط بر کاهش جمعیت علف های هرز ترشحات آللوپاتیک برخی گیاهان زراعی مانند چاودار و سورگوم است .مواد آللوپاتیک ترشحات شیمیایی هستند که از اندام های هوایی یا زمینی گیاه ترشح می شوند و بر فعالیت و رشد و نمو گیاهان دیگر اثر های مثبت و منفی دارند. با کشت مخلوط چاودار و گندم می توان رشد گیاهان جوان قاصدک را کند نمود . مخلو ط چاودار و گندم می تواند از رشد گیاهان قاصدک Taraxa cum تاجریزی سیاهSolanum nigrum جلوگیری کرده که دلیل آن اثر بازدارندگی ترشحات ریشه چاودار بر جوانه زنی و رشد بذر های این علف های هرز است . در نمونه های تاثیر آللوپاتیکی می توان با تاثیر منفی ترشحات ریشه و فلفل قرمز بر جوانه زنی گیاه گل جالیز اشاره کرد . از این اثر می توان برای غلبه بر علف هرز گل جالیز در مزارع حبوبات استفاده کرد . حبوبات را همراه با سورگوم یا فلفل قرمز به صورت مخلوط کشت می کنند(حسینی سی سی1380)

طور کلی می توان گفت که در کشت مخلوط با سایه اندازی و خفه کردن علف های هرز به وسیله گیاهان زراعی ،از رشد سریع علف های هرز مزرعه بدون کوچکترین آسیب زیست محیطی و صرف هزینه زیاد کنترل کرد. همچنین از خواص آللوپاتیکی بعضی گیاهان زراعی نیز می توان به عنوان وسیله ای برای غلبه بر علف های هرز استفاده کرد.

استفاده از گیاهان پوششی :
در این روش گیاهان زراعی را در زمینی که از مالچ گیاهی پوشیده شده و عملیات شخم روی آن انجام نشده است کشت می کنند در این روش گیاه زراعی در مالچ حاصل از گیاه قبلی که به وسیله علف کش های عمومی مانند پاراکوات یا گلایفوست خشک شده اند یا بقایای بعد از برداشت محصول قبلی هستند یا در مرحله خاصی درو و در سطح مزرعه پخش می شوند، کشت کرد. به عنوان نمونه شیلینگ و همکاران(1985) گزارش کردند، با وجود مالچ گیاه چاودار، وزن زنده علفهای هرز سلمه تره و تاج خروس قرمز به میزان 99و96 درصد کاهش یافت .کاشت ذرت به روش بدون شخم در بقایای خشک شده گندم نیز در مقایسه با تیمار شخم و بدون شخم موجب کاهش رشد چندین گونه از علف هرز نیلوفر وحشی lmperatr sp به میزان 79 درصد شد.
در آزمایش دیگری که به وسیله براسکو در سال 1987 انجام شد، زمینی که تحت پوشش بقایای چاودار بود کشت شد. در این آزمایش وقتی گیاه چاودار به مرحله گلدهی رسیده بود و به وسیله دروگر قطع و در سطح مزرعه پخش شد و سویا در خاکی که با بقایای چاودار پوشیده شده بود، کشت شد . با اجرای چنین روشی رشد علف های هرز پهن برگ به میزان بسیارز زیاد کاهش یافت و تنها برای کنترل بوته های خودروی چاودار و برخی گراس ها مقدار کمی علف کش مورد استفاده قرار گرفت. در این روش مدیریتی عملکرد سویا نسبت به روش رایج شخم مزرعه بیشتر بود و هزینه کنترل علف های هرز نیز کمتر شد. زیرا به میزان زیادی در مزرعه در هزینه های مربوط به خرید علف کش ها صرفه جویی شد (کوچکی 1377). پانتام در 1983 گزارش کرد که در کرت هایی که انواع لوبیا سبز بدون انجام شخم در زیر مالچ حاصل از بقایای چاودار کشت شده بود، در مقایسه با کرت های بدون مالچ که به روش متداول شخم زده شده بودند، رشد علف های هرز حدود 80 درصد کاهش داشت . ازدلایل این کاهش، جوانه زنی و رشد علف های هرز در زمین های تحت پوشش مالچ بروز اثرات آللوپاتی است. مواد آللوپاتیک به درست آمده از تجزیه این بقایای گیاهی از جوانه زنی و رشد بسیاری از علفهای هرز به ویژه گونه های پهن برگ جلو گیری می کند. بر این اساس، بسیاری از گونه های علف های هرز با شرایطی سازگاری یافته اند که در آن خاک همواره زیرورو می شود . با انجام ندادن شخم در این گونه نظام ها که خود عاملی برای تغییر شرایط محیطی لازم برای جوانه زنی بذر های این قبیل علف های هرز است ،می تواند جمعیت آن ها را کاهش دهد. بروز رقابت زود هنگام بین محصول پوششی مستقر و علف های هرز تازه سبز شده و سایه اندازی اندام های خشک شده در این گونه نظام ها می باشند. (شیلینگ و همکاران 1985)
روش مناسب کاشت محصولات زراعی با بذر های درشت مانند سویا ،ذرت و نخود است که می توانند از زیر پوشش مالچ رشد کرده و خود را به سطح زمین برسانند. در حالی که گیاهانی مانند کلم ،کاهو و گوجه فرنگی که بذر ریز دارند در زیر مالچ های ایجاد شده در اثر سایه اندازی توانایی این که خود را بالا بکشند ندارند و تحت اثر سایه انداز مالچ در زیر بقایا و پوشش گیاهی از بین می روند ویا گیاهچه های ضعیفی تولید می کنند(کوچکی 1377)

استفاده از عوامل بیماری زا و حشرات آفت علف های هرز:
حشرات و عوامل بیماری زای گیاهی به عنوان عامل های کنترل بیولوژیکی علف های هرز تا به حال نقش کمی در نظام های کشاورزی ایفا کرده اند . از حشرات به عنوان عامل کنترل کننده علف های هرز در کشت های چند ساله در مقایسه ،با موفقیت بیشتری همراه است .زیرا پایداری محیطی بیشتر در کشت های چند ساله این امکان را فراهم می سازد که نوعی حشره بتواند با تعداد به نسبت کم در مزرعه رها شده سپس جمعیت ،آنقدر در مزرعه باقی بماند تا فراوانی گیاه میزبان (علف هرز) به حد پایینی برسد . ا ین روش کنترل کم هزینه و طولانی مدت می باشد (کنترل گل راعی) HYpericum perforatum که از علف های هرز مراتع می باشد به وسیله سوسکی از گونه Chrysolina guard-igemina نمونه ای از این مورد است (کوچکی 1377)
استفاده از حشرات در کشت های یک ساله با مشکل روبرواست، زیرا فرصت کافی برای ازدیاد حشرات وجود ندارد. برای حل این مشکل باید حشرات را به میزان زیاد در آزمایشگاه تکثیر کرد، تا بتواند مزرعه را تحت پوشش قرار دهند. به دلیل هزینه تکثیر حشرات و محدودیت تکثیر آن ها در مزارع، سبب ایجاد محدودیت هایی برای استفاده حشرات در کشت یکساله می شود. برای حل این مشکل می توان با تغییر در شرایط محیطی مزارع تاثیرحشرات بومی بر روی علف های هرز مورد نظر را افزایش داد .برای نمونه باست و هوس(1988) نشان دادند که برخی گونه های بومی سوسک ها در نظام های بدون شخم زراعت سویا شایع تراز نظام های شخم متداول بوده و در این گونه نظام ها علف های هرز بیشتری به وسیله جانوران یاد شده مورد حمله قرار می گیرند.
عوامل بیماری زایی که می توان در کنترل علف های هرز استفاده کرد ،قارچ ها می باشند.قارچ ها در کشت های یکساله و چند ساله توانایی زیادی در کنترل علف هرز دارند . هزینه تولید قارچ نسبت به حشرات کمتر و نسبت به حشرات در انتخاب میزبان تخصصی تر عمل می کنند. بنا بر این عوامل مفیدی در کنترل علف های هرز به حساب می آیند (چاروداتان و دلوچ 1988). برای نمونه می توان به کنترل اویار سلام(Cyperus esculentus) به وسیله قارچpUccinia canalicuicu;ated که عامل بیماری زنگ است، اشاره کرد . استفاده از این قارچ در اوایل بهار در مزرعه میزبان رشد اویار سلام و تشکیل غده را به ترتیب 46و66 درصد کاهش داد و از گل دهی آن نیز به طور کامل جلو گیری کرد. البته تا کنون فرمولاسیونی برای قارچ تهیه نشده است (فاناک و همکاران1987) (Alternaria cassaiae نیز به عنوان یک علف کش میکروبی در کنترل گونه هایی از علف های هرز مهم مزارع سویا در جنوب شرقی آمریکا هستند مورداستفاده قرار می گیرند .گزارش هایی نیز پیرامون کنترل علف های هرز مزارع ذرت و پنبه به وسیله عوامل بیماری زا داده شده است (کوچکی 1377) . در استفاده از این روش باید به این نکته مهم توجه کرد که حشره یا عامل بیماری زایی که استفاده می شود از گیاه زراعی به عنوان میزبان استفاده نکند. کاربرد این روش برای کنترل علف های هرز هم خانواده گیاه زراعی می تواند خطر حمله پاتوژن به گیاه زراعی را به همراه داشته باشد. برای جلو گیری از این خطر و یک انتخاب آگاهانه و مفید ،باید از بیو لوژی و دوره زندگی ،تغذیه ،تولید مثل و نحوه خسارت دهی و میزبان های آفت یا عامل بیماری زا اطلاع کافی داشت .

استفاده از روش های خاص شخم و اشعه افکن :
استفاده به موقع از وسایلی مانند پنجه غازی، هرس و دندانه که سبب قطع و ریشه کن کردن علف های هرز می شود ،می تواند در کنترل علف هرز موثر باشد و تا حد زیادی جایگزین استفاده از علف کش ها شود، به خصوص آن که هزینه تهیه و مصرف علف کش برای یک هکتار مزرعه حدود 8-4 برابر استفاده از ادوات شخم است (کوچکی 1377). برای کنترل علف های هرز در محصول های ردیفی مانند ذرت و چغندر قند از ابزاری مانند کولتیواتور و وجین های برس دار Brush weecer استفاده شود . از مزایای این وجین کن ها انعطاف پذیری برس ها و امکان استفاده از آن ها در نزدیک محصول زراعی بدون آسیب پذیری برس ها و امکان استفاده از آن ها در نزدیک محصول زراعی بدون آسیب رسیدن به آن است. باید به این نکته توجه کرد که ادوات مکانیکی تنها می توانند علفهای بین ردیف ها را کنترل کنند و کنترل علف های هرز روی ردیف ها به وسیله این ادوات امکان ندارد. بطور معمول نابودی علف های هرز روی ردیف ها به وسیله علف کش صورت می گیرد .
در مورد محصول هایی مانند غلات دانه ریز که به صورت در هم کشت می شوند، می توان از ابزار هایی مانند داندانه، استفاده کرد به شرط آن که استفاده از این قبیل ادوات بر جوانه زنی و پیدایش گیاه اصلی اثر منفی نداشته باشد. با این روش می توان علف های هرز جوان استقرار نیافته را کنترل کرد می توان بعد از تهیه بستر بذر اگر فرصت کافی داشته باشیم کاشت گیاه زراعی را به تعویق بیاندازیم تا علف های هرز در اثر باران یا آبیاری سبز شوند و با ابزاری مانند پنجه غازی ،هرس یا دیسک سبک آن ها را نابود کرد باید به این نکته توجه کرد که استفاده از ادوات مکانیکی تنها کنترل علف های هرز یک ساله است و علف های هرز چند ساله با اندام های تکثیری زیر زمینی را نمی توان با این روش کنترل کرد (کوچکی 1377). سوزاندن علف های هرز به وسیله آتش یکی دیگر ازروش های کنترل علف های هرز است. اساس کار این روش، قرار گیری بافت های گیاهی در معرض حرارتی حدود 100-90 درجه سانتی گراد به مدت کوتاه (حدود یک دهم الی دو دهم ثانیه )است که سبب سوختن گیاه نمی شود بلکه سبب آبگیری سلولی ،انعقاد پروتئین ها و تخریب دیواره سلولی می شود. استفاده از اشعه افکن برای کنترل علف های هرز روی ردیف ها هنگامی صورت می گیرد که محصول زراعی هنوز از خاک خارج نشده است و علف های هرز سبز شده در مرحله 2-3 سانتی متری هستند .اگر مجبور به استفاده از اشعه افکن در محصولات سبز شده باشیم باید از صفحه های نگهدارنده که در محل خروجی آتش از اشعه افکن نصب می شود و جریان آتش را هدایت می کند، استفاده کرد تا محصول زراعی، حد اقل خسارت را ببیند .این روش در محصول هایی مانند پیاز سورگوم و پنبه استفاده می شود. باید به این نکته توجه داشت که به سبب مصرف سوخت و هزینه زیاد و همچنین امکان آسیب رسیدن به گیاه زراعی تنها در محصول هایی که ار نظر اقتصادی ارزش دارند و همچنین دیگر روش های مدیریتی علف هرز که امکان ندارد از این ر استفاده شود (کوچکی 1377

نتیجه گیری :
علف های هرز همو اره از مشکلات اصلی بخش کشاورزی بوده اند . مصرف علف کش ها که زمانی اصلی ترین راه مبارزه با علف های هرز به شمار می رفت ،امروزه جایگاه خود را از دست می دهد زیرا سم ها در محیط زیست منجر به آلودگی منابع آب و خاک و رواج انواع سرطان ها میان انسان ها شده است . کنترل قدیمی مانند اجرای تناوب و شخم و همچنین روش های جدید ی مانند استفاده از اشعه افکن و آفات و عوامل بیماری زا علیه علف های هرز مزرعه می تواند جایگرین مناسبی برای علف کش ها باشد، به شرط آن که تحقیق کافی در مورد آنها انجام و تمام جوانب امر در نظر گرفته شود . دربسیاری از مواقع باید ترکیبی از این روش ها را به کار برد، و به این نکته توجه کرد که انتخاب هر کدام از روش ها منوط به دریافت جواب مناسب است و کاربرد تنها یک روش در بیشتر مواقع نتیجه مناسبی نمی دهد. باید به این نکته توجه کرد که انتخاب هر کدام از روش های کنترل علف های هرز وابسته به اطلاع از جمیع جهات از جمله در باره مزرعه، اطلاع از علف های هرز منطقه، امکانات کار گری و ادوات موجود ، نوع محصول و به هزینه های تولید بستگی دارد و می توان با کاربرد روش های زراعی و بیو لوژیکی یاد شده تا حد زیادی برای بهبود تاثیر روش های غیر شیمیایی استفاده کرد . دراین حالت، مصرف علف کش نسبت به هنگامی که روش شیمیایی تنها ابزار کنترلی علفهای هرز هستند، بسیار کمتر می شود و پیرو آن از اثرات مضر زیست محیطی آن به اندازه زیادی کم شده و گامی به سوی کشاورزی ارگانیک برداشته می شود.

 

منابع :

1 -زهرا حسینی سی سی ،1380 ،مقایسه گیاهان پوششی زمستانه در مدیریت علف های هرز باغ شلیل،پایان نامه کارشناسی ارشد ،دانشکده کشاورزی ،دانشکاه تهران
-2 عوض کوچکی ،جواد خلقانی،1377کشاورزی پایدار در مناطق معتدل ،انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
-3عوض کوچکی ،ع،ر. نخ فروش ،ظریف کتابی 1376،کشاورزی ارگانیک ،انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد
4 -حسینی ،ن،کولار.1367 بررسی کنترل علف های هرز در سیستم لپه هندی ماش ،مجله علوم کشاورزی کنترل علف های هرز در سیستم لپه هندی ماش ،مجله کشاورزی ایران ،ج1شماره 1و2
5-مظاهری ،1377 زراعغت مخلوط ،انتشارات دانشگاه تهران
-6دهنوی،محسن ،1378 کشت ذرت و لوبیا و اثر آن بر کنترل علف هرز ،پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران

-7

Putnam,A.R,and J.Defank.1983.Use of phytotxic plantersidues for selective weed control,Crop Production,2(2):137-18

8-

Shilling,D.G,R.A.Liebl,and A.D.worsham.1985.RYE(Secale cereal)and Wheat(Triticmaestivum) mulch:The suppression of certain broad leaved weeds and the isolation and identification of phytotxins. In the chemistry of allelopathy:Biochemical interactions among plants. Pp 247-271.American chemical socity,Washington.D.C

9-

-Brust,G.E.,andG.J.Hours.1988.Weed seed destruction by arthropods and rodents in low-inputsoybean agroecosytems.Am.J.Alt.Agri.3(1):19-25

کنترل علف های هرز در کشاورزی ارگانیک

کنترل علف های هرز یکی از جنبه های مهم تولید در هر نظام کشاورزی است . علف های هرز به دلیل رقابت برای عوامل محیطی و نهاده ها با گیاهان زراعی، کاهش کیفیت و کمیت محصول و ایجاد پناهگاهی مناسب برای حشرات و عوامل بیماریزا می تواند مشکل ساز باشند . مبالغ هنگفتی که هر ساله کشاورزان صرف کاهش اثر سوء علف های هرز در محصولات خود می نمایند و همچنین خسارت هایی که آنها به علت عدم کنترل کافی علف های هرز متحمل می شوند نشانگر اهمیت این موضوع است . در حال حاضر کشاورزان آمریکایی سالانه حدود 6.2میلیارد دلار صرف کنترل علف های هرز مزارع خود می کنند که از این میان 3.6 میلیارد دلار صرف خرید حدود 200 میلیون کیلو گرم سموم مختلف علف کش می شود. در آمریکا حدود 50% از کل عملیات شخم زنی در ارتباط با کنترل علف های هرز است و لازمه اجرای این عملیات شخم به کارگیری چهار ونیم میلیون دستگاه تراکتور و مصرف سالانه  ۷۵ میلیارد لیتر نفت خام است .
با وجود نقش زیاد علف کش ها در کشاورزی امروزی بعضی عوامل موجب شده که مسئله لزوم ارزیابی مجدد استفاده از این مواد مطرح شود .
1- منابع آب آشامیدنی مانند رود خانه ها و سفره های آب زیر زمینی به سموم علف کش آلوده شده اند و این موضوع سبب بروز بیماریهایی چون سرطان خون در میان انسانها شده است .
2- هزینه سنگین تهیه و مصرف این سموم سبب شده که کشاورزان کمتر از این مواد استفاده کرده و با استفاده از روشهای مناسب و کم هزینه دیگری بتوانند سود عایدی خود را افزایش دهند .
بر اساس تجربیات کشاورزان و نتایجی که از پژوهش های انجام شده توسط محققان به دست آمده مشخص شده که در کشاورزی یک سری روش های فیزیکی و بیولوژیکی برای کنترل علف های هرز وجود دارد که می توانند ضمن کاهش وابستگی کشاورزی به علف کش ها ، زمینه بهبود شرایط زیست محیطی و حصول عایدی مناسب در تولید را نیز فراهم کند .

از مهمترین این جایگزین ها می توان به اجرای تناوب زراعی استفاده از سیستم کشت مخلوط، کاشت محصولات پوششی با خواص آللوپاتیک ، استفاده از عوامل بیماریزا و حشرات آفت علف هرز و اجرای روشهای خاص در شخم اشاره کرد . در این مقاله سعی شده هر کدام از این روشها و تاثیر آنها بر کنترل علف های هرز و کاهش جمعیت آنها بحث شود .
 
اجرای تناوب زراعی :
استفاده از تناوب زراعی چارچوب اصلی کنترل پایدار علف های هرز را تشکیل می دهد . هر چند با  اجرای تناوب زراعی مشکل تداخل ناشی از علف های هرز برطرف نخواهد شد اما بدین وسیله می توان گسترش جمعیت آنها را محدود کرده و از ایجاد تغییرات عمده در ترکیب گونه ها جلوگیری کرد از آنجا که گیاهان زراعی توسط گونه های خاصی از علف هرز که دارای تشابه در عادت های رشد با آنها باشند تحت تاثیر قرار می گیرند . لذا با کاشت متناوب محصولات مختلفی که در زمان رسیدگی و تاریخ کاشت ، توان رقابتی و نیازهای غذایی با هم متفاوت باشند ، می توان در رشد و تولید مثل گونه های معینی از علف های هرز خلل ایجاد نمود .

آلدریج ( 1984 ) گزارش می کرد که در تناوب ذرت ، گندم و سویا در مقایسه با کشت متوالی هر یک از این محصولات ، جمع علف های هرز کاهش یافت . در این آزمایش کشت متوالی ذرت سبب افزایش بذر علف هرز دم روباهی ، کشت متوالی گندم باعث گسترش بذوز دم روباهی و علف خرچنگی و کشت متوالی سویا موجب گسترش بذور دم روباهی و گاو پنبه شد . در مقابل ، در کشت متناوب این سه محصول تعداد بذور علف های هرز دم روباهی و علف خرچنگی با افزایش نسبتا کم همراه بود و تعداد بذور علف هرز گاو پنبه طی مدت یاد شده کاهش یافت . آلدریج با انجام این آزمایش نتیجه گرفت که کاشت متوالی یک محصول بیشترین فرصت ها را برای گونه هایی از علف های هرز که به خوبی با محیط سازگار شده اند فراهم می نماید .

در حالی که اجرای تناوب استفاده از چنین فرصت هایی را برای گونه ها ی مذکور با محدودیت روبه رو می کند . نتایج حاصل از مطالعه طولانی مدت بر روی روش های مختلف کشت در مرکز تحقیقات رودال نشان داد که در کاشت ذرت پس از یک تناوب چند ساله غلات دانه ریز به اضافه شبدر قرمز در مقایسه با کشت ذرت پس از کشت متوالی ذرت با سویا رشد علف های هرز به میزان 30 تا 67 درصد کاهش داشت. در این مطالعه از هیچ علف کشی استفاده نشد و گونه هایی چون دم روباهی ، تاج خروس قرمز و سلمه تره علف های هرز غالب مزرعه بودند .
از دیدگاه اکولوژیکی تناوب هایی مطلوبند که شامل محصولات یک ساله وجینی مانند ذرت و سویا ،  محصولات دانه ای تراکم پذیر با توان رقابتی بالا  مانند جو و یولاف و محصولات چند ساله قابل درو مانند یونجه و شبدر باشند . زیرا چنین تناوب هایی شرایط محیطی ناپایدار و غالبا نامناسبی را برای تولید مثل و بقای علف هرز های یک ساله و چند ساله فراهم می نمایند . همچنین استفاده از محصولات زراعی خفه کننده مانند سودان گراس و ارزن ژاپنی در تناوب به علت آنکه این محصولات دارای رشد سریع ، تراکم پذیری بالا و دوره رشد و نموی کوتاهی می باشند در کنترل علف های هرز مفید است .
 

نظام کشت مخلوط( باتکیه بر استفاده از گیاهان پوششی خفه کننده یا دارای خواص آللوپاتیک :
با وجود مزایای اکولوژیکی استفاده از تناوب های زراعی متنوع و طولانی مدت ، توجه به بازدهی اقتصادی کوتاه مدت ممکن است کشاورز را به استفاده از نظام های کشت تک محصولی گیاهان نقدینه ، ترغیب نماید . کشت مخلوط یکی از راههایی است که امکان بهره گیری کشاورزان از برخی فواید اکولوژیکی را بدون آنکه نیازی به تعدیل کاشت محصولات نقدینه باشد فراهم می نماید .
کشت مخلوط عبارت است از کشت بیش از یک گیاه در یک قطعه زمین و در یک سال زراعی ، به ترتیبی که یگ گیاه در اکثر دوره رویش خویش در مجاور گیاه دیگر باشد . البته لزومی ندارد این گیاهان همزمان کشت و برداشت شوند .

سیستم کشت مخلوط در مناطق گرمسیری که در آنها نیروی کارگری و دامی به مراتب بهتر از ماشین آلات کشاورزی در اختیار هستند ، روش متداولی در تولید محصول است . نکات مثبت زیادی برای کشت مخلوط عنوان شده که یکی از آنها ، کنترل علف های هرز از طریق سایه اندازی با خواص آللوپاتیک گیاهان زراعی موجود در کشت مخلوط می باشد .
فاسیل و همکاران در 1997 تاثیر کشت مخلوط سورگوم و لوبیا را بر کنترل علف هرز استریگا بررسی کردند و مشاهده نمودند که جمعیت علف هرز به طور معنی داری کاهش یافت همچنین کشت مخلوط لوبیا و ذرت سبب کاهش جمعیت حلفه شد .
مجنون حسینی و کولار (1367) اثر سیستم کشت مخلوط لپه هندی و ماش را بر کنترل علف های هرز بررسی کردند. ایشان مشاهده نمودند که کاشت یک ردیف ماش در بین خطوط کشت لپه هندی نسبت به سیستم تک کشتی لپه هندی و کاهش جمعیت علف های هرز شد ، زیرا ماش با رشد سریع در اوایل دوره رشد و نمو لپه هندی ، می تواند سطح مزرعه را بپوشاند و از رشد و گسترش علف های هرز جلوگیری کند

از دیگر دلایل تاثیر کشت مخلوط بر کاهش جمعیت علف های هرز ترشحات آللوپاتیک بعضی گیاهان زراعی نظیر چاو دار و سورگوم است . مواد آللوپاتیک ترشحات شیمیایی هستند که از اندام های هوایی یا زمینی گیاه ترشح می شوند و بر فعالیت و رشد و نمو گیاهان دیگر اثرات مثبت یا منفی دارند . با کشت مخلوط چاودار و گندم میتوان از رشد گیاهان جوان قاصدک و تاج ریزی سیاه جلوگیری کرد که دلیل آن اثر بازدارندگی ترشحات ریشه چاودار بر جوانه زنی و رشد بذور این علف های هرز می باشد . از دیگر مثالهای تاثیر آللوپاتیکی می توان به تاثیر منفی ترشحات ریشه سورگوم و فلفل قرمز بر جوانه زنی گیاه گل جالیز اشاره کرد که از این اثر برای غلبه بر علف هرز گل جالیز در مزارع حبوبات استفاده می شود و حبوبات را همراه با سورگوم یا فلفل قرمز به صورت مخلوط کشت می کنند .
به طور کلی در کشت مخلوط با سایه اندازی و خفه کردن علف های هرز توسط گیاهان زراعی سریع الرشد می توان علف های هرز مزرعه را بدون کوچکترین آسیب زیست محیطی و صرف هزینه زیاد کنترل کرد . همچنین از خواص آللوپاتیکی گیاهان زراعی نیز می توان به عنوان حربه ای برای غلبه بر علف های هرز استفاده نمود.

استفاده از گیاهان پوششی :
در این روش گیاهان زراعی را در زمینی که از مالچ گیاهی پوشیده شده و عملیات شخم روی آن انجام نشده است ، می کارند . گیاه زراعی در مالچ حاصل از گیاه قبلی که معمولا توسط علف کش های عمومی مانند پاراکوات یا گلایفوست خشک شده اند یا بقایای بعد از برداشت محصول قبلی هستند یا در مرحله خاصی درو و در سطح مزرعه پخش می شوند ، کشت می شود . به عنوان مثال شیلینگ و همکاران ( 1985 ) گزارش نمودند که با کاشت آفتابگردان و سویا در بقایای خشک شده چاودار ، بر اثر حذف شخم و حضور مالچ گیاه چاودار وزن زنده علف های هرز سلمه تره و تاج خروس قرمز به میزان 99 و 96 درصد کاهش یافت .
کاشت ذرت به روش بدون شخم در بقایای خشک شده گندم نیز در مقایسه با تیمار شخم و بدون مالچ موجب کاهش رشد مخلوطی از گونه های علف هرز نیلوفر وحشی به میزان 79 درصد شد .

از دلایل این کاهش جوانه زنی و رشد علف های هرز در زمین های تحت پوشش مالچ بروز اثرات آللوپاتی می باشد . مواد آللوپاتیک حاصل از تجزیه این بقایای گیاهی از جوانه زنی و رشد بسیاری از علف های هرز به ویژه گونه های پهن برگ جلوگیری می کند . علاوه بر این بسیاری از گونه های علف هرز با شرایطی سازگار یافته اند که در آن خاک همواره زیر و رو می شود . لذا عدم انجام شخم در این گونه نظام ها که خود عاملی در جهت تغییر شرایط محیطی لازم برای جوانه زنی بذور این قبیل علف های هرز است ، می تواند جمعیت آنها را کاهش دهد . بروز رقابت زود هنگام بین محصول پوششی مستقر و علف های هرز تازه سبز شده و سایه اندازی اندام های خشک شده این محصول بر روی علف های هرز نیز از جمله عوامل مهم دیگر در کنترل علف های هرز در این گونه نظام ها می باشند . البته باید به این نکته توجه کرد که این روش مناسب کاشت محصولات زراعی یا بذور درشت مانند سویا ، ذرت و نخود است که می توانند از زیر پوشش رشد کنند و خود را بالا بکشند . در حالی که گیاهانی مانند کلم ، کاهو و گوجه فرنگی که بذر ریزتر دارند در زیر مالچ های ایجاد شده در اثر سایه اندازی مالچ توانایی اینکه خود را بالا بکشند ندارند و تحت اثر سایه اندازی مالچ در زیر بقایا و پوشش گیاهی از بین می روند یا گیاهچه های ضعیفی تولید می کنند .

استفاده از عوامل بیماریزا و حشرات جهت کنترل علف های هرز :
حشرات و عوامل بیماریزای گیاهی ، به عنوان عوامل کنترل بیولوژیکی علف های هرز ، تا به حال نقش محدودی در نظام های کشاورزی ایفا نموده اند . استفاده از حشرات به عنوان عامل کنترل کننده علف های هرز در کشت های چند ساله در مقایسه با کشت ها ی یک ساله با موفقیت بیشتری همراه است ، زیرا پایداری محیطی بیشتر در کشت های چند ساله این امکان را فراهم می سازد که نوعی حشره بتواند با تعداد نسبتا کم در مزرعه رها شده سپس جمعیت آن از طریق زاد و ولد افزایش یابد و آنقدر در مزرعه باقی بماند تا فراوانی گیاه میزبان ( علف هرز ) به حد پایینی برسد . این روش کنترل کم هزینه و طولانی مدت می باشد . کنترل گل راعی که از علف های هرز مراتع می باشد توسط سوسک گونه Igemina  مثالی از این موارد است .

از عوامل بیماری زا به خصوص قارچها نیز می توان در کنترل علف های هرز استفاده نمود . قارچها در کشت های یک ساله و چند ساله توانایی زیادی در کنترل علف های هرز دارند . هزینه تولید قارچها نسبت به حشرات کمتر است و نسبت به حشرات در انتخاب میزبان تخصصی تر عمل می کنند . لذا عوامل مفیدی در کنترل علف های هرز به حساب می آیند . به عنوان مثال می توان به کنترل اویارسلام توسط قارچ که عامل بیماری زنگ است اشاره کرد . که استفاده از این قارچ در اویل بهار در مزرعه میزان رشد اویارسلام و تشکیل غده را به ترتیب 46 و 66 درصد کاهش داد و از گلدهی آن نیز به طور کامل جلوگیری کرد . البته تاکنون فرمولاسیونی برای این قارچ تهیه نشده است . .در استفاده از این روش باید به این نکته مهم توجه کرد که حشره یا عامل بیماریزایی که استفاده می شود از گیاه زراعی به عنوان میزبان استفاده نکند . کاربرد این روش برای کنترل علف های هرز هم خانواده گیاه زراعی می تواند خطر حمله پاتوژن به گیاه زراعی را به همراه داشته باشد و برای جلوگیری از این خطر و یک انتخاب آگاهانه و مفید باید از بیولوژی و دوره زندگی ، تغذیه ، تولید مثل ، نحوه خسارت دهی و میزبانهای آفت یا عامل بیماریزا اطلاع کافی داشت .

استفاده از روشهای خاص شخم  شعله افکن :
استفاده به موقع از ادواتی مانند پنجه غازی ، هرس و دندانه که سبب قطع و ریشه کن کردن علف های هرز می شود می تواند در کنترل علف هرز موثر باشد و تا حدود زیادی جایگزین استفاده از علف کش شود ، به خصوص آنکه هزینه تهیه و مصرف علف کش برای یک هکتار مزرعه حدود  4 تا 8 برابر استفاده از ادوات شخم است .
برای کنترل علف های هرز در محصولات ردیفی مانند ذرت و چغندرقند از ابزارهای مختلفی مانند کولتیواتر و وجین کن های برس دار استفاده می شود . از مزایای این وجین کن ها انعطاف پذیری برس ها و امکان استفاده از آنها در نزدیک محصول زراعی بدون آسیب رسیدن به آن است . باید به این نکته توجه کرد که ادوات مکانیکی تنها قادرند علف های بین ردیف ها را کنترل کنند و کنترل علف های هرز روی ردیف ها توسط این ادوات مقدور نیست . معمولا نابودی علف های هرز روی ردیف ها توسط علف کش صورت میگیرد .
استفاده از علف کش روی ردیف ها و کولتیواتر زدن بین ردیف ها می تواند تا حد زیادی علف ها ی هرز را کنترل کند ، ضمن انکه مصرف علف کش نیز در مقایسه با هنگامی که تنها از سموم برای کنترل علف های هرز استفاده می شود . کاهش می یابد در مورد محصولاتی مانند غلات دانه ریز که به صورت درهم کشت می شوند. می توان از ابزارهایی مانند دندانه استفاده کرد، مشروط بر آنکه استفاده ار آنها قبل از جوانه زنی و ظهور گیاه اصلی باشد.

با این روش می توان علف های هرز جوان و استقرار نیافته را کنترل کرد.می توان بعد از تهیه بستر بذر اگر فرصت کافی داشته باشیم،کاشت گیاه زراعی را به تعویق بیاندازیم تا علف های هرز در اثر باران یا آبیاری سبز شوند و با ادواتی مانند پنجه غازی ، هرس یا دیسک سبک آنها را نابود کرد.باید به این نکته توجه کرد که استفاده از ادوات مکانیکی تنها مناسب کنترل علف های هرز یک ساله بوده علف های هرز چند ساله با اندام های تکثیری زیرزمینی  را نمی توان با این روش کنترل کرد. سوزاندن علف های توسط آتش یکی دیگر از روشهای کنترل علف های هرز است . اساس کار این روش قرار گیری بافت های گیاهی در معرض حرارتی حدود 90 تا 100 در جه سانتی گراد به مدت کوتاهی است که سبب سوختن گیاه نمی شود بلکه باعث آبگیری سلولی ، انعقاد پروتئین ها  و تخریب دیواره سلولی می شود .

. استفاده از شعله افکن برای کنترل علف های هرز روی ردیف ها هنگامی صورت می گیرد که محصول زراعی هنوز از خاک خارج نشده است و علف های هرز سبز شده و در مرحله 2 تا 3 سانتی متری هستند . اگر مجبور به استفاده از شعله افکن در محصولات سبز شده باشیم ، باید توسط صفحات محافظی که در محل خروجی آتش و شعله افکن نصب می شود و جریان آتش را هدایت می کند ، استفاده نمود تا محصول زراعی حداقل خسارت را ببیند . این روش در محصولاتی مانند پیاز ، سورگوم و پنبه استفاده می شود . باید به این نکته توجه داشت که به علت مصرف سوخت و هزینه زیاد و همچنین امکان آسیب رسیدن به گیاه زراعی ، تنها در محصولاتی که از نظر اقتصادی ارزش دارند و همچنین سایر روشهای مدیریتی علف هرز مقدور نیست ، از این روش استفاده شود .

نتیجه گیری :
علف های هرز همواره از مشکلات اصلی بخش کشاورزی بوده اند . مصرف علف کش ها که زمانی اصلی ترین را ه مبارزه با علف های هرز تلقی می شد ، امروزه کم کم جایگاه خود را از دست می دهد زیرا تجمع سموم در محیط زیست منجر به آلودگی منابع آب و خاک و رواج انواع سرطان ها میان انسانها شده است . روش های کنترل قدیمی مانند اجرای تناوب و شخم و همچنین روشهای جدید مانند استفاده از اشعه افکن و آفات و عوامل بیماریزا علیه علف های هرز مزرعه ، می تواند جایگزین مناسب برای علف کش ها باشد ، به شرط آنکه تحقیق کافی روی آنها انجام شود و تمام جوانب امر در نظر گرفته شود . در بسیاری از مواقع باید ترکیبی از این روشها را به کار برد تا به جواب مطلوب برسیم و کاربرد تنها یک روش در اکثر مواقع نتیجه مناسبی نمی دهد . باید به این نکته توجه نمود که انتخاب هر کدام از روشهای علف های هرز اعم از شیمیایی و غیر شیمیایی به عوامل گوناگونی نظیر اطلاعات موجود در باره مزرعه ، اطلاع از علف های هرز منطقه ، امکانات کارگری و ادوات موجود ، نوع محصول و هزینه های تولید دارد . 
 
 می توان با کاربرد روشهای زراعی و بیولوژیکی ذکر شده تا حد زیادی علف های هرز را کنترل نمود و از علف کش ها تنها به عنوان ابزاری برای بهبود تاثیر روشهای غیر شیمیایی استفاده نمود . طبیعی است که در این حالت مصرف علف کش ها نسبت به هنگامی که روش شیمیایی تنها ابزار کنترلی علف های هرز می باشد ، بسیار کمتر می شود و به تبع آن از اثرات مضر زیست محیطی آن به میزان زیادی کاسته شده و گامی به سوی کشاورزی ارگانیک برداشته می شود .

مدیریت برخی از علف های هرز مهاجم

 

 

 مقدمه

تعریف: علف هرز مهاجم(invasive) به گونه و يا گياهي اطلاق مي‌شود كه منشأ آن منطقه جغرافيايي فعلي نبوده است و از مكان ديگر به اين منطقه آمده است و اگرچه ارزش اقتصادي خاصي ندارد گاهی منبع ژنتیکی مهمی در طبیعت می باشد.

گياهان مهاجم اغلب بصورت خيلي سريع اماكن جديد و بعبارت ديگر آشيانه‌هاي اكولوژيك اشغال مي‌نمايند.

علف های هرز مهاجم به خاطر داشتن ویژگی های خاص (قدرت تکثیر بالا، سازگاری با محیط های مختلف وشرایط اقلیمی متفاوت، روش های انتقال آسان و بانک بذر غنی در خاک) میتوانند از محل اولیه زندگی خود به مناطق جدید انتقال وانتشار پیدا کنند.

در حال حاضر سه علف هرز جودره، فالاریس و یولاف وحشی در سطح استان در حال گسترش روزافزون هستند و با داشتن ویژگی های علف های هرز مهاجم ضرورت برنامه ریزی دقیقی در جهت مدیریت احساس می گردد.

 

الف - یولاف وحشی Avena spp : از علف های هرز باریک برگ یکساله و زمستانه از خانواده گرامینه می باشد.

یولاف وحشی در زمینهای زراعی، متروک، بایر وآیش، کنار جاده ها، در مراتع و باغها به آسانی می روید. این گیاه در انواع خاکها از سبک تا سنگین و قلیایی تا اسیدی می روید. یولاف وحشی در اقلیم های گوناگون، از مناطق یخبندان آلاسکا تا ارتفاعات مناطق گرم استوایی می روید. (محمد امین دزفولی1376)

یولاف وحشی باگندم وجو از طریق رشد سریع، جذب آب ومواد غذایی و سایه اندازی رقابت می نماید.

انتشار آن از طریق بذر و به کمک عوامل متعدد از جمله همراه بذور گندم وجو، ادوات برداشت محصول و ادوات تهیه زمین، خرید و فروش غلات به عنوان خوراک دام و چرای دام های مهاجر می باشد.

مدیریت علف هرز یولاف وحشی :

1- بالا بردن سطح آگاهی بهره برداران از خصوصیات و ویژگی های یولاف وحشی وروش های کنترل آن

2- بوجاری بذورخود مصرفی  گندم وجو کشاورزان و از بین بردن بذور یولاف حاصل از بوجاری که خود می تواند به عنوان منبع آلودگی جدید باشد. در این ارتباط می­توان با در اختیار گذاشتن دستگاه­های بوجاری ساده به بهره بردارن (خانگی) وآموزش آنها تا 50درصد از شدت آلودگی کاست.

3- رعایت تناوب زراعی و استفاده از گیاهان وجینی وگیاهان علوفه­ای در تناوب.

4- رعایت تراکم مطلوب گندم در واحد سطح وکشت به موقع گندم.

5- رعایت مسایل بهداشتی وتمیز نمودن ادوات کاشت و برداشت.

6- اجرای برنامه های تلفیقی (IPM) با توجه به انطباق پذیری یولاف وحشی به  شرایط متفاوت.

7- مبازره شیمیایی با سموم مجاز براساس توصیه های کارشناسان حفظ نباتات

 

ب- جو دره (Hordeum  spontaneum) :  گیاهی یکساله ازخانواده گرامینه بوده و ارتفاع آن تقریباٌ بیشتراز گندم میباشد. یکی از علفهای هرز سمج مزارع گندم به شمار می آید. مقاومت به سرما و خشکی در مرحله جوانه زنی تا ظهور برگهای اولیه از گندم بیشتراست.

روئیدن دانه در جودره سریعتر از گندم می باشد وحدود یک ماه زودتر میرسد یعنی زمانی که گندم احتیاج به آب زیاد دارد جودره شروع به رسیدگی می کند. در قسمت انتهای سنبله به علت سستی بیشتر پس از رسیدن شکسته شده بذورآن به سطح زمین میریزد  و قسمت میانی و پایینی سنبله به وسیله کمباین برداشت شده و یا در اثر ضربه کمباین شکسته شده وبه خاک مزرعه اضافه میگردند.  بیشترین تراکم بذر جودره در عمق صفرتا ده سانتی متری خاک می باشد. بطوریکه پس از 5-6 سال کشت ممتد مزرعه غیر قابل کشت خواهد شد.

 جودره از طریق بذر ازدیاد می یابد و بیشتر از طریق ماشین آلات کشاورزی خصوصاٌ کمباین انتقال می یابد. همچنین استفاده زارعین از بذور بوجاری نشده باعث بروز و گسترش آن شده است. بیشترین پراکنش ابتدا در حاشیه مزارع در کنار نهرهای آب است که به تدریج به داخل مزرعه گسترش می یابد. نقش مورچه های سیاه در پراکنش بذور جودره دارای اهمیت می باشد به صورتیکه مورچه ها با ریزش دانه جودره آنها را جمع آوری نموده و به داخل لانه خود می برند و پس از برداشت گندم به علت علاقه بیشتر به دانه گندم بذور جودره را از لانه خارج و اقدام به جمع آوری گندم می  نمایند که این امر باعث پراکنش بیشتر جودره در حاشیه مزارع می گردد

 

مدیریت علف هرز جو دره:

1- افزایش سطح آگاهی  کشاورزان

2- ماخار دادن یعنی آبیاری مزارع آلوده قبل از کاشت در فصل پاییز و شخم زدن مزرعه پس از جوانه زنی بذور جودره

3- انجام بوجاری کامل بذور گندم خود مصرفی

4- رعایت قرنطینه داخلی وخارجی وجلوگیری از نقل وانتقالبذور گندم از مناطق آلوده به مناطق غیر آلوده

5- کنترل دقیق مزارع تکثیری وحذف مزارع آلوده

6- رعایت تناوب زراعی

7- از ورود گوسفندانی که درمزارع آلوده چرا نموده اند به داخل مزارع غیر آلوده جلوگیری نماییم

8- باتوجه به پراکنش ابتدایی جودره درحاشیه مزارع بریدن بوته های جودره قبل از رسیدن دانه ضروری می باشد

 

9- تمیز نمودن ماشین الات قبل از برداشت

10- گاوآهن برگردان دار باعث انتقال بذر از حاشیه مزارع به داخل مزرعه می شود و همچنین چسبیدن بذر جودره در شکاف های گاو اهن باعث انتقال بذر جودره از مزارع الوده به مزارع غیر آلوده می شود. لذا می بایست جهت شخم از وسط مزرعه به سمت بیرون باشد  و قبل از انجام شخم نسبت به تمیز کردن گاو آهن اقدام نماییم.

11- استفاده از شخم عمیق باعث میشود بذور جودره به اعماق پایین خاک رفته وکمتر فرصت جوانه زنی پیدا کنند.

12- آب آبیاری نیز باعث گسترش بذور جودره می شود. چسبندگی محکم ریشک به بذور جودره باعث شناور ماندن آنها بر روی آب می گردد و درنتیجه تا جایی که اب در جریان است منتقل می شوند. لذا تمیز کردن انهار وسیمانی نمودن آنها میتواند درصد قابل توجهی از گسترش آلودگی را کنترل نماید.

13- در مزارع گندم قبل از رسیدن دانه جودره نسبت به حذف بوته های آن اقدام نمود.

14- استفاده از دستگاه علف چین موتوری سیار وبرش سرخوشه های علف هرز قبل از دانه بندی وبذردهی در مزارع گندم

 

 

ج- فالاریس Phalaris spp. : گیاهی است یکساله وزمستانه از تیره گندمیان که از طریق بذر تکثیر می یابد. این گیاه قدرت سازگاری با شرایط جدید را دارد واز این رو گیاه هرز مهاجم است.

 

این گیاه در مزارع مختلف به ویژه غلات، زمینهای بایر وباغات میروید وخاک های شنی وآبرفتی را می­پسندد ومقاومت آن به شوری بیش از گیاهانی همچون نیشکر وچغندر قند است.  تکثیر این علف هرز از طریق بذر بوده و هر ساله به میزان زیادی بذر به بانک بذر خاک می افزاید. بدلیل همزمانی رشد آن با گندم و جو همواره رقیبی توانمند در جذب آب و مواد غذایی خاک درمقابل گندم و جو می باشد.

 

مدیریت علف هرز فالاریس :

1- افزایش سطح آگاهی بهره برداران

2- اعمال برنامه قرنطينه بسيار سخت

3- تناوب زراعی

4- کشت ارقام زودرس

5- استفاده از برخی علفکشهای باریک برگ کش (با رعایت تناوب در استفاده از علفکشها)

دستورالعمل مدیریت کنترل علف های هرز مزارع کلزا

 

 

مقدمه:

كلزا گياهي است از خانواده شب بو  (Brasicaceae) ،يك ساله، دگرگشن و يكي ازمهم ترين گياهان زراعي كه از دانه آن جهت توليد روغن استفاده مي‌شود. در دهه اخير اين محصول روغني از نظر متوسط عملكرد روغن جهاني از رتبه پنجم به رتبه سوم صعود كرده است كه كشورهاي اروپائي و كانادا و چين و هند قسمت اعظم روغن خود را از آن تهيه مي‌كنند. به دليل وجود گونه هایي با خصوصيات متفاوت ، امكان كشت آن در شرايط سرد ، گرم و معتدل دنيا وجود دارد. مبداء آن كشورهاي آسياي ميانه و اروپا است. دراستان گلستان كلزا با تيپ رشد بهاره كشت مي‌گردد. مقاومت به شوري كلزا حدوداً ازگندم بيشتر و از جو كمتر است و آستانه خسارت ناشی از شوری در ارقام تجاري حدود 6-5 دسي زيمنس بر متر مي‌باشد. درحال حاضر بجز نخود كه به علت نداشتن بازار اقتصادي مناسب امكان كشت آن درسطح وسيع وجود ندارد كلزا تنها گياهي است كه درتناوب با گندم و جو مي‌تواند به عنوان يك محصول پائيزه اقتصادي كشت شود وضمن توليد، نقش بسيار مؤثري دركنترل آفات و امراض وعلف های هرز داشته باشد.

علف های هرز یکی از عوامل محدود کننده عملکرد کلزا به شماررفته و کنترل مناسب این گیاهان هرز برای دستیابی به عملکردهای بالا در این گیاه ضروری می باشد

به منظور مدیریت کنترل علف هایهرز از رو شهای ذیل استفاده می شود.

 زراعی، مکانیکی،  شیمیایی، کنترل زراعی، رعایت تناوب، تاریخ کاشت مناسب، تراکم بوته درواحد سطح

رعايت اصول زراعي

مانند  تناوب زراعی  ،عمق كاشت ، تراكم مناسب وتاریخ کاشت باعث ایجاد‌ مزرعه يكدست شده و فضاي خالي براي رشد علف هاي هرز بجاي نمي گذارد.

 تناوب با غلات مانند گندم ، جو ، برنج ، ذرت و غیره بخصوص برای مبارزه با علف های هرز پهن برگ و تیره شب بو ( گیاهان هم خانواده کلزا ) الزامی است .

كشت به موقع ، بخصوص كشت در اوايل زمان هاي توصيه شده ، رقابت كلزا با علف هاي هرز را بهبود مي بخشد . در مناطق سردسير ، كشت به موقع كلزا در كنترل علف هرز مهم خردل وحشي ، يكي از روش هاي بسيار موثر و موفق مي باشد.

رعایت تعدادبوته درواحدسطح به لحاظ کاهش  فضای خالی درسطح مزرعه وکاهش رقابت علف های هرزبا کلزا درجذب موادغذایی  شده ودرنهایت  علف های هرز کنترل می شود.

 

کنترل مکانیکی :

هیرم کاری

آماده سازی زمین ( شخم مناسب ، تسطیح زمین)

وجین دستی

هیرم کاری ( یا ماخار ، به اصطلاح جنوبی ها ) برای پاک کردن زمین از علف های هرز ، بخصوص علف های هرز یکساله ، بسیار مفید بوده و در مزارع کلزا نیز در کنترل علف های هرز یکساله نتایج بسیار خوبی حاصل شده است . لازم به ذکر است پس از آبیاری و سبز شدن علف های هرز ، می توان با استفاده از علفکش های عمومی مانند پارکوات با دز 3 لیتر در هکتار ، و یا شخم سطحی مانند دیسک ، این علف های هرز را میان برد . شخم عمیق توصیه نمی شود زیرا بذر علف های هرز را ز عمق خاک به سطح آورده و باعث سبز شدن این علف های هرز و آلوده شدن مجدد زمین می گردد .

استفاده از بذور گواهي شده و عاري از علف هاي هرز ، از روش هاي پيشگيري در مديريت علف هاي هرز مي باشد كه رعايت آن براي آلوده نشدن مزرعه ، به علف هاي هرز جديد الزامي است .

در بسياري از مزارع ،‌با يك يا دو بار مبارزه مكانيكي مي توان علف هاي هرز مزارع كلزا را كنترل نمود . در خوزستان با كاشت سه رديف كلزا روي پشته هاي 75 سانتي متري توانسته اند مانع رشد علف هاي هرز روي پشته ها شوند . علف هاي هرز بين پشته ها نيز يك ماه پس از كاشت توسط كولتيواتور كنترل شده اند.

مدیریت شیمیایی علف های هرز کلزا :

برای مبارزه کلی با علف های هرز کلزا ، علف کش ترفلان ( ترایفلورالین 48 % امولسیون ) با دز 2 لیتر در هکتار قبل از کاشت توصیه می گردد که باید پس از آماده سازی زمین و تهیه بستر ، روی خاک پاشیده شده و بلافاصله توسط  دیسک یا روتیواتور با خاک مخلوط گردد. برای گرفتن نتیجه مطلوب از ترفلان ، خاک مزرعه باید عاری از کلوخ باشد . ترفلان قادر به کنترل علف های هرز هم تیره کلزا نیست و گندم و جو خودرو را نیز کنترل نمی کند . در صورتیکه از ترفلان در مزرعه کلزا استفاده کرده باشید و مجبور به برگردانیدن کلزا شوید و بخواهید گندم بکارید ، انجام یک شخم عمیق زمین شما را برای کشت گندم آماده و امن می سازد .

برای کنترل علف های هرز باریک برگ از جمله گندم و جو خود رو یکی از 4 باریک برگ کش زیر توصیه شده و در مرحله 3 برگی تا پنجه زنی باریک برگ ها استفاده شود ، اگر باریک برگ ها به ساقه رفته باشند ، رشد این علف های هرز متوقف ولی کشته نمی شوند : سوپر گالانت ( هالوکسی فوپ – آر – متیل استر 8/10 % امولسیون ) 75 /0 لیتر ، گالانت ( هالوکسی فوپ اتوکسی اتیل 5/12 % امولسیون ) 2 لیتر، فوکوس (سیکلوکسیدیم 10% امولسیون)2 لیتر و یا نابو – اس (ستوکسیدیم 5/12% امولسیون روغنی ) 3 لیتر در هکتار توصیه می شود . در مناطق سردسیر از نابو – اس استفاده نشود . زیرا این علف کش در زیر 10 درجه سانتیگراد نمی تواند فعالیت نماید.

برای کنترل پس رویشی برخی از علف های هرز پهن برگ تیره های چتریان ، آفتابگردان ، نخود ، علف هفت بند و همچنین علف های هرز تاتوره ، تاجریزی ، سیاه دانه و بی تی راخ ، و تا حدودی پنیرک و پیچک صحرائی ، استفاده از علف کش لونترل ( کلوپیرالید 30% اس ال ) در زمان حدود 10 سانتی متری علفهای هرز به میزان 8/0 لیتر در هکتار توصیه می گردد . استفاده از 2/0 لیتر سیتوگیت در هکتار تاثیر آنرا افزایش می دهد . مصرف حداکثر 1 لیتر لونترل ( بدون استفاده از سیتوگیت ) و یا 8/0 لیتر سیتوگیت حداکثر مجاز استفاده از این علف کش در مزارع کلزا می باشد .

اخیراً علف کش بوتیزان استار ( کوین مراک – متازاکلر 6/41 % اس سی ) به ثبت رسیده استکه کنترل کننده علف های هرز پهن برگ و باریک برگ می باشد و میزان مصرف این علف کش 5/2 لیتر در هکتار به صورت پیش رویشی _ و بدون نیاز به اختلاط با خاک ) می باشد . استفاده از این علف کش به صورت پس رویشی در زمان کوتیلیدونی کلزا نیز قابل توصیه است لیکن ممکن است اثر آن به خوبی پیش رویشی نباشد . با استفاده از این علف کش ، علف های هرز هم خانواده کلزا تا حدودی کنترل می شوند . مثلاً خاکشیر و کیسه کشیش صد در صد وخردل وحشی و شلمی حدوداً 50% کنترل می شوند . معمولاً پس از سمپاشی این علف کش ، نیازی به سمپاشی سموم دیگر علف کش نمی باشد . با میزان توصیه شده بوتیزان استار ، گندم و جو خودرو ممکن است بازروئی داشته باشند . برای اطمینان از نابودی کامل گندم و جو خودرو ، توصیه می شود از 3 لیتر بوتیزان استفاده گردد . این مقدار بوتیزان استار شمعدانی راهم کاملاً کنترل می نماید . در یک آزمایش ، 5 لیتر بوتیزان استار خردل وحشی را کاملاً نابود نمود بدون اینکه به کلزا خسارتی وارد آورد .

 

سایر توصیه ها :

استفاده درست از سمپاش ها و نازل های مخصوص علف کش ها ست که موفقیت سمپاشی بر علیه علف های هرز را تضمین می نماید . برای مثال : سمپاشی دستی باید از نوع تلمبه از بغل باشد تا با تلمبه زدن دائم ، فشار سمپاش یکنواخت باشد . نازل این سمپاش ها ، اگر یک نازله باشد ، باید از نوع آینه ای یا شره ای ، و اگر چند نازله باشد ، باید از نازل های تی جت استفاده شود . سمپاش های میکرونر نیز برای سمپاشی علف کش ها توصیه می شوند . سمپاش های پشت تراکتوری با نازل های تی جت مناسب ترین سمپاش برای مبارزه با علف های هرز می باشند .

میزان مصرف آب نیز در سمپاشی علف کش ها نقش مهمی دارد . میزان توصیه شده آب برای کلیه علف کش های کلزا 400 – 300 لیتر در هکتار است . در صورت استفاده از سمپاش میکرونر ، چون مکانیزم کار آن با سایر سمپاش ها متفاوت است و از مقدار کمی آب استفاده می نماید ، باید از میزان آب توصیه شده سمپاش استفاده شود که حدوداً 12- 10 لیتر در هکتار می باشد .  

نگرش جدید

 

اهمیت کنترل علف های هرز در دوره بحرانی (چکیده مقالات)

علف های هرز کمیت و کیفیت محصول را کاهش و هزینه تولید را افزایش می دهند . تراکم علف هرز از مهم ترین فاکتورهای موثر بر تداخل علف های هرز با گیاهان زراعی است . دوره بحرانی کنترل علف هرز یک عنصر کلیدی برای مدیریت تلفیقی علفهای هرز بوده و معرفی دوره بحرانی روشی برای کنترل علفهای هرز در مراحل اولیه با استفاده از علفکشهای پیش رویشی یا شخم، برای کاهش فشار علفهای هرز درآینده است ،آن مرحله از رشد گیاه زراعی که علف هرز باید کنترل شود تعیینکننده مدت زمان بقای موثر علفکش برای کنترل علف هرزاست . دوره بحرانی کنترل علف هرز، تعداد روز، مراحل فنولوژیکی GDD در گیاهان زراعی بر اساس گیاه زراعی بیان می شود . اثر تداخل علف های هرز بر گیاه زراعی در طی مراحل مختلف رشد و نمو آن یکسان نیست و از آنجا که قدرت رقابت علف هرز و گیاه زراعی در طول چرخه زندگی فرق می کند باید جریان آثار متقابل علف هرز و گیاه زراعی مدنظر قرار گیرد . طول مدتی که گیاه زراعی در اوایل فصل با علف هرز رقابت می کند بیشتر به وجود رطوبت خاک و مواد غذایی بستگی داشته و درآخر فصل، رقابت بیشتر بر سر نور است . علفهای هرزی که بعد از اتمام دوره بحرانی کنترل علف هرز سبز می شوند دارای حداقل بیوماساند ولی ممکن است بر سر نیتروژن و رطوبت با گیاه زراعی در ادامه فصل رقابت کنند .

 

میترا قطبی - دانشجوی کارشناسی ارشدزراعت دانشگاه شاهد
سعیدرضا یعقوبی - دانشجوی دکترا اکولوژِی زراعی ( هند )
مرجان قطبی - دانشجوی کارشناسی ارشد شیلات دانشگاه علوم و تحقیقات دانشکدهءعلوم انسانی

نکات مهم در سمپاشی مزارع

- انتخاب علف کش مناسب و موثر در کنترل علف هرز غالب مزرعه ضمن مشورت با کارشناسان ذیربط

۲- رعایت دوز سم توصیه شده و رعایت موارد فنی اختلاط و نحوه استفاده از علف کش

۳- در دماهای پایین و بالا از علف کش استفاده ننماییم بطوریکه در مواقعی که هوا سرد است به دلیل توقف رشد علف هرز تاثیر پذیری علفکش کمتر خوهد بود. در استان اردبیل ودر مناطق سردسیری آن اواخر فروردین تا اوسط اردیبهشت ودر مناطق گرمسیری استان از اواخر اسفند تا اواسط فروردین بهترین زمان مصرف علفکش ها در غلات محسوب می گردد. (البته به شرط مناسب بودن وضعیت آب وهوا وبا نظر تیم کارشناسی شبکه های مراقبت مدیریت های جهاد کشاورزی).

۴- قبل از اقدام به سمپاشی از وضعیت جوی خصوصاً بارش باران ومسیر وسرعت باد اطلاع بدست آورید.زیرا بارش باران باعث شسته شدن سم از روی علفهای هرز می شود و باعث پاشش غیر یکنواخت وبادبردگی وهدر رفت علف کش یا ایجاد خسارت در مزارع همجوار نا همگون می شود.

۵- از اختلاط سموم علفکش ناسازگار با هم خصوصاً علفکش های هورمونی با سایر علفکشها خودداری نماییم.

۶- در هوای آفتابی شدید از سمپاشی خوداری نماییم زیرا قطرات سم باقی مانده بر روی برگ ها در شرایط آفتابی شدید باعث ایجاد لکه های گیاه سوزی بر روی گیاهان زراعی مز گردد.

۷- اگر از عفکش توفوردی می خواهیم استفاده کنیم ودر مزارع همسایه محصولاتی مانند یونجه، چغندر، حبوبات وپنبه کاشته شده باشد باید دقت نماییم تا این سم به این مزارع برخورد ننمایید. (خصوصاً مسیر باد بایستی در نظر داشت).

۸- بعد از هر سم پاشی داخل مخزن وشلنگ ونازل آن را با آب ومواد شوینده باید بشوییم.

۹- در سمپاشی وریختن سموم به داخل مخزن باید مسایل احتیاطی را رعایت نموده وباید از لباس مخصوص ودستکش وعینک وکلاه وماسک وکفش سمپاشی (چکمه ) استفاده نمود.

۱۰- قبل استفاده از سموم بر چسب وبروشور سموم رامطالعه و با کارشناسان ذیربط مشورت نمایید.

اختلاط علفکش با آب آبیاری (هربیگیشن HERBIGATION )

 

مقدار آب لازم از طریق آبیاری، برای مخلوط کردن علفکش با خاک، بسته به عواملی می باشند که عبارتنداز: نوع خاک، علفکش و نوع گیاه. هرچه مقدار رسی یا مواد آلی، عمق توسعه ریشه علف هرز و قدرت جذب علفکش به کلوئیدهای خاک بیشتر بوده و حلالیت علفکش کمتر باشد، مقدار آب زیادتری برای آب شوئی علفکش به داخل خاک مورد نیاز است.

مقدار آب لازم برای نفوذ کافی علفکش در داخل خاک از ۱ تا ۳ سانتیمتر مکعب وبسته به عوامل اشاره شده فوق فرق می کند. برچسب بسیاری از علفکشهای مورد استفاده در خاک، امکان استفاده آنها را از طریق سیستم آبیاری مشخص می کند. معمولا” این روش که بوسیله آب آبیاری علفکشها را منتقل میکنند، سم آب (Herbigation) می نامند.

مزایای این تکنیک اختلاط، کاهش زمان مورد نیاز برای سمپاشی (فقط باید مقدار انتقال علفکش به داخل آب کنترل و اندازهگیری شود) و عدم بکارگیری سمپاش های موتوری یا ماشین آلات مخلوط کننده در قطعه مورد نظر است. (آب آبیاری هر دو کار را باهم انجام میدهد).

در روشهای مدیریتی که هدفش کاهش یا عدم انجام شخم است، بوسیله آبیاری از علفکشهایی که نیاز به مخلوط سازی دارند نیز می شود استفاده کرد. مقدار آب لازم برای انتقال علفکش تا حدی بسته به علفکش مورد استفاده و بافت خاک فرق می کند. با آبیاری بارانی بین ۱ تا ۳ سانتیمتر مکعب آب توصیه می شود. درسیستمهای آبیاری تحت فشار، مانند آبیاری بارانی، علفکش به داخل آب تزریق می شود، در این روش برای انتقال مقدار صحیح علفکش، نیاز به یک پمپ تزریق مناسب است.

اگر قبل از تزریق، علفکش بایستی رقیق شود، همزدن هنگام تزریق الزامی است. پمپ تزریق بایستی به سیستم آبیاری متصل شود تا در صورتیکه آب چاه قطع شد. علفکش در داخل سیستم حرکت نکند یا در صورت ازکار افتادن پمپ سوم، به داخل چاه منتقل نگردد.فرمولاسیونهای تجاری چندین علفکش تیوکارباماتها، آلاکلر، آترازین و بعضی ترکیبات دیگر از استعمال می شوند. بعضی از (Center Pivot) جمله علفکشهایی هستند که با آبیاری فوارهای علفکش های تیوکاربامات را نیز همراه با متدهای ردیفی یا نشتی استفاده می کنند.در این حالت، علفکش توسط نیروی جاذبه وارد آب آبیاری می شود.

در ذیل به چگونگی اصول و روش کار به اختصار اشاره میگردد ولی باید این نکته را مد نظر داشت که هنر انتخاب علفکش، دوز مصرفی و دیگر نکات تخصصی از اهمیت خاصی برخوردار بوده و حتماً باید تحت نظارت پیگیر کارشناس مربوطه انجام پذیرد چرا که علفکشها همانند شمشیر دولبه ای هستند که اگر به گونه ای اصولی و تخصصی از آنها استفاده نشود، خسارات جبران ناپذیری بر جای خواهند گذاشت.

روش مبارزه با علفهای هرز از طریق اختلاط سم با آب آبیاری هربیگیشن(Herbigation) نامیده میشود که ازادغام دو کلمه علفکش(Herbicide) و آبیاری(Irrigation) حاصل آمده است. این روش هرچند در اصل برای مصرف علفکشها ابداع شده است ولی در حال حاضر در مورد تعدادی ازحشره کشها و قارچکش های موثر بر علیه آفات و بیماریهای خاکزی نیز اعمال می گردد.

در حال حاضر هربیگیشن در سراسر دنیا با موفقیت در محصولات مختلف بکار میرود. این روش در تمام انواع آبیاری اعم از غرقابی، نشتی، بارانی و قطرهای قابل اجراء است و بسته به نوع آبیاری میتواند به دوصورت زیر به انجام برسد:

الف – طریقه اجراء هربیگیشن در سیستمهای ثقلی: که در آنها برای به حرکت در آمدن آب (Furrow) و نشتی (Flood) سیستمهای ثقلی شامل آبیاری غرقابی درروی سطح زمین تنها نیروی ثقل مورد بهرهبرداری قرار میگیرد. در این سیستمها سم در مدخل مزرعه یا قطعه مورد نظر به مقدار لازم با آبیاری مخلوط شده و به خاک داده می شود.

در سیستمهای ثقلی (غرقابی و نشتی) باید سطح خاک تا حد امکان صاف و کم شیب و شدت جریان آب ثابت بوده، ورود سم به داخل آب در تمام طول مدت آبیاری، به طور یکنواخت ادامه داشته باشد.
برای اجرای هربیگیشن، عملیات زیر را به ترتیب انجام میدهیم.

۱ – مساحت مزرعه مورد نظر را بدقت اندازه گرفته و نتیجه را به هکتار تبدیل کنیم.

۲ – زمان مورد لزوم، برای آبیاری مساحت مورد نظر را براساس تجربه قبلی و یا به روشهای متعارف تعیین کنیم.

– مخزن دستگاه مصرف سم را از سم موردنظر پر کرده و آنرا در اول زمین مورد نظر بر روی نهر آبیاری قراردهیم. توصیه می شود برای اختلاط بهتر سم با آب آبیاری در پایین دست دستگاه مصرف سم، مانعی مانند دو قطعه چوب یا آهن به صورت ضربدر و یا تخته سنگ نسبتا” بزرگی در داخل نهر قرار دهیم تا آب دچارتلاطم شده و کاملا” با آن مخلوط گردد.

۴ – با در نظر گرفتن نوع خاک و علفهای هرز رایج در منطقه، دوز مصرف علفکش را تعیین و با استفاده ازفرمول زیر میزان ورود سم از دستگاه به داخل نهر آبیاری (دبی دستگاه) را محاسبه کنید:
دوز سهم (لیتر در هکتار)=دبی × ۰,۰۶ (ضریب ثابت)مساحت × زمان آبیاری

۵ – شیر خروجی دستگاه را کمی باز و سم خارج شده را به مدت یک دقیقه در یک استوانه مدرج یا ظرف مناسب دیگری جمع آوری کنید و حجم آن را اندازه بگیرید. رقم حاصله را با عدد محاسبه شده در بند( ۴)مقایسه و در صورت عدم تطابق دو عدد باهم با کمتر یا زیادتر باز کردن شیر خروجی، میزان خروج سم را دراندازه مورد نیاز تنظیم کنید.

 

ب – طریقه اجرای هربیگیشن در سیستمهای تحت فشار:
در سیستمهای تحت فشار شامل آبیاریهای بارانی(Sprinkler) لوله مشبک( Gated Pipe) و قطرهای (Drip) که در آنها نیروی لازم برای به حرکت درآمدن آب، توسط پمپ های آبیاری تامین میگردد. در این سیستمها، سم با بکارگیری وسایل خاص، بداخل سیستم آبیاری تزریق و یا مکیده شده در مزرعه پخش می شود.

در سیستمهای تحت فشار سم یا بصورت خالص توسط انژکتور مخصوص بداخل سیستم تزریق و یا بصورت رقیق شده توسط پمپ آبیاری به داخل دستگاه مکیده میشود. در هر دو حالت و صرف نظر ازطول مدت آبیاری، میزان ورود سم به داخل سیستم باید طوری باشد که تمام سم مورد نیاز بتواند سیستمهای ثابت آبیاری بارانی ثابت (Solid Set) لوله مشبک و قطرهای در یک ساعت اول آبیاری و در سیستمهای متحرک آبیاریبارانی دایرهای(Center Pivot) و بارانی مستقیم(Wheel Line) در چرخه اول آبیاری وارد سیستم شده و درسطح مزرعه پخش گردد.

در سیستمهای ثابت، پس از اتمام مصرف سم، آبیاری با آب خالص ادامه مییابد تا حجم موردنظر از آب به زمین داده شود. در سیستمهای تحت فشار دبی پمپ انژکتور با استفاده از فرمول ذکر شده که در بند الف – ۴ همین بخش آمده است محاسبه می گردد.

در کلیه سیستم های تحت فشار، در صورتی که منبع تغذیه سیستم، نهر یا حوضچه آب باشد میتوان به جای استفاده از پمپ انژکتور و تزریق سم به داخل سیستم، مصرف سم را در مجاورت محل قرار گرفتن خرطوم مکنده پمپ آبیاری قرار داد تا سم بلافاصله پس از خروج از دستگاه، به داخل سیستم آبیاری مکیده شود.

در سیستم هایی که از آب چاه و یا هر نوع لوله کشی برای آبیاری استفاده می شود، سم باید توسط پمپ انژکتورکه قادر به تولید فشاری در حدود یک اتمسفر بیشتر از فشار پمپ آبیاری باشد، به داخل سیستم تزریق گردد.محل تزریق سم به داخل سیستم میتواند قبل از پمپ آبیاری و یا بعد از آن باشد که حالت اول به دلیل اختلاط کاملتر سم با آب، بیشتر مورد توصیه است.

برای جلوگیری از آلوده شدن اتفاقی منبع آب باید در محلی قبل ازمحل تزریق سم به داخل سیستم، یک شیر یک طرفه نصب شود تا در صورت ازکار افتادن ، سم وارد چاه و یا سیستم لوله کشی نشود. هر دو پمپ آبیاری و انژکتور باید توسط مدار و یا دستگاه واحدی کنترل شوند تا چنانچه یکی از آنها به هردلیلی از کار بازماند، دیگری نیز بطور خودکار متوقف گردد.

مزایای هربیگیشن
در مقایسه با روشهای معمولی کاربرد علفکشها هربیگیشن دارای مزایای متعدد به شرح زیر میباشد:

۱ – پخش سم در زمین با روش هربیگیشن از سایر روشهای سمپاشی یکنواختتر است. هربیگیشن به قدری دقیق عمل میکند که در بعضی از کشورها، تعدادی از علفکشها، فقط به این روش اجازه مصرف دارند.

۲ – در هربیگیشن برای مصرف سم، به سمپاشی و برای اختلاط آن با خاک، به وسایل خاص و دیگر ماشین آلات کشاورزی نیازی نیست.

۳- در هربیگیشن، نیاز به کارگر و هزینه های کارگری بسیار کمتر از سایر روشهای سمپاشی است.

۴-در هربیگیشن، خطر حرکت ذرات سم با باد(Drift) و آلودگی زمینهای اطراف بسیار کمتر از سایر روشهای سمپاشی است.

۵ – در شرایط نامساعد جوی مانند، باد، باران، گرماو سرما تاثیری به کارآیی هربیگیشن ندارند و قادر به جلوگیری از اجرای آن نیستند. در صورتی که سمپاشهای متعارف، اثر عوامل محیطی بسیار شدید است و مخصوصاً باد شدید و بارندگی می توانند از انجام سمپاشی جلوگیری کنند.

 

زمان و موارد مصرف علف کشها

علفکشها را میتوان روی اندامهای هوایی گیاه، نظیر برگ، ساقه و یا خاک مورد استفاده قرارداد. بعضی سموم را میتوان در سطح خاک پاشید و یا اینکه پس از آماده کردن زمین، با غلظت مشخص روی خاک پاشیده و باانجام یک شخم سطحی با خاک مخلوط نمود.
کاربرد سموم میتواند به صورت تزریق در خاک انجام پذیرد. که در هرحال بستگی به چگونگی مرحله رویش علف هرز و گیاه اصلی خواهد داشت.

مراحل استعمال سموم به شرح ذیل میباشد:

الف – پیش کاشت ( pre – planting )
اینگونه سموم را میتوان قبل از کاشت گیاه اصلی در خاک مصرف نمود. سموم یاد شده قادر می باشند بذور درحال رویش را نابود سازند. جهت استفاده از این سموم می بایست دوره کارائی و دوام سم و نیز حساسیت بذورمورد کاشت را مد نظر داشته باشیم.

ب- پیش رویش (pre-emergence)
علفکشهای پیش رویش در فاصله کاشت تا جوانه زدن مورد مصرف قرار میگیرند. به عبارت دیگر قبل ازاینکه گیاه تحت کشت و یا علفهای هرز جوانه بزنند، میتوانند آنها را نابود سازند.

ج- پس رویش (Post -Emergence)
اینگونه علفکشها را میتوان پس از سبز شدن گیاه تحت کشت و علفهای هرز مصرف نمود. این دسته ازعلفکشها را میتوان به صورت انتخابی مصرف نمود. به گونهای که بدون آسیب رسانیدن به گیاه اصلی،علفهای هرز را نابود سازند.

اهم مدیریت علف های هرز

 

کنترل علف های هرز

در خصوص علف های هرز سه نکته پیشگیری ،کنترل وریشه کنی مطرح می باشد مسئله پیشگیری یعنی جلوگیری از ورود بذر با کلیه اندامهایی که هر علف هرز می تواند توسط آن تکثیر بیابد به مزرعه. اگر این مورد به خوبی اجرا شود از خسارات جلوگیری گردیده ومقرون به صرفه می باشد ولیکن برخی از عوامل که کنترل آنها از دسترس انسان خارج است ، مسئله پیشگیری را دچار نقصان کرده است .

ریشه کنی علف هرز نیز نمی تواند به طور کامل انجام پذیرد چون این امر زمانی ممکن است که همه بذور علفهای هرز در یک زمان سبز شوند تا توسط سمپاشی ویا دیگر روشها ریشه کن شود.همچنین با توجه به اینکه تعداد زیادی از انواع بذور علف های هرز می توانند در حالت خواب رفتگی به سر برده وسالهای زیادی را در این وضع بمانند لذا نمی توان آنها را ازبین برد وبطور کلی ریشه کنی کرد . بنابراین نتیجه میگیریم که به صورت صددر صد نمی توانیم با علفهای هرز مبارزه نماییم پس راه مناسب آن روش کنترل یعنی پایین نگه داشتن جمعیت علف های هرز وکاهش دادن خسارت آنها می باشد .

کنترل توسط روشهای متنوعی انجام می پذیرد که اختصاراً به شرح زیر می باشد:

۱- پیشگیری (PREVENTATION)
_ استفاده از بذور بوجاری شده
_ عدم استفاده از کودهای نپوسیده دامی
_ جلوگیری از به بذر نشستن علفهای هرز حواشی مزارع، باغات، پارکها، جویها، کانالهای آبیاری و غیره
_ کنترل آبهای ورودی به قطعات، بدین صورت که در طول مسیر آبیاری علف هرز وجود نداشته باشد.
_ ایجاد بادشکنهای مناسب جهت پیشگیری از انتشار علفهای هرزی که بذور آنها توسط باد جابجا می گردند.
_ کاربرد علفکشها در مراحل قبل از رشد (Pre-Emergence ) و در ابتدای رشد (Post-Emergence)
_ تمیز نمودن ماشین آلات و ادوات کشاورزی قبل از ورود به مزرعه و یا قطعه مورد نظر

۲- ریشه کنی (Eradication)
ریشه کنی یعنی از بین بردن کامل یک گیاه ، به عنوان مثال در جنگلهای سوزنی برگ آمریکا جهت مبارزه با دارواش توصیه گردیده که کلیه میزبانهای این انگل را از بین ببرند.
چنانچه در منطقه ای علف هرز جدیدی پیدا شد، اقدام ریشه کنی می تواند از گسترش آن جلوگیری نماید. هنگام ریشه کنی می بایست حتی المقدر از عوارض جنبی ناشی از دخالت در محیط جلوگیری گردد.

۳- روش کنترل مکانیکی: یعنی استفاده از شخم با انواع ادوات کشاورزی مناسب ونیز انجام وجین دستی جهت از بین بردن علفهای هرز.

۴- روش کنترل زراعی: این روش شامل کلیه مسایل زراعی از قبیل رعایت تناوب زراعی (تعویض کشت سال به سال با محصولات دیگر)، انتخاب ارقام متناسب وپنجه ده، عملیات خاک ورزی، انتخاب زمان کاشت مناسب، تنظیم آبیاری، رعایت کاشت بذر در عمق وتراکم مناسب ونیز کشت گیاهی که توان رقابت با علفهای هرز آنها بالا است می باشد.

۵- روش کنترل بیولوژیک: یعنی استفاده از موجودات زنده مانند جانوران، حشرات، قارچها، باکتریها و… به عنوان دشمنان طبیعی شناخته شده برای کنترل علفهای هرز که در برخی موارد کاربرد داشته ولی فعلاً بیشتر جنبه تحقیقاتی دارد.

۶-روش کنترل فیزیکی: عمل بوجاری وجداسازی بذر علفهای هرز از بذر گندم، استفاده از آتش برای کنترل علفهای هرز در حاشیه مزراع وجاده ها جزو روش های کنترل فیزیکی می باشند.

۷ – روش کنترل شیمیایی: استفاده از سموم علفکش را شامل می شود که از راههای موثر و زود بازده بوده ولی باید اصول آن را رعایت گردد (از نظر مقدار وزمان مصرف).

۸- روش کنترل تلفیقی: یعنی استفاده از مجموعه روشهای گفته شده در بالا که بهترین نتیجه را داشته وعلاوه بر صرفه اقتصادی، عوارض سموم شیمیای وآلودگی های محیط زیست را نیز کاهش می دهد و از روشهای کنترل مورد توصیه است.

کنترل شیمیایی علفهای هرز

در کنترل شیمیایی، از سموم علفکش برای کنترل علفهای هرز استفاده می شود .علفکشها از نظر نوع وزمان مصرف وروش های استفاده مختلف می باشند .علفکشهای عمومی ،سمومی هستند که همه نوع علف هرز وحتی خود محصول را ازبین می برند مانند راند آپ که بیشتر در مزارع تحت آیش وحاشیه مزارع وکانالهای آبیاری مصرف می گردد.

علفکشهای اختصاصی وانتخابی سمومی هستند که علفهای هرز خاصی را در محصول خاصی مانند گندم کنترل می نمایند .مثلاً علفکشهای توفوردی وگرانستار را که منحصراً علفهای هرز پهن برگ را در مزرعه گندم کنترل می نماید ویا علفکش تاپیگ وپوما سوپر که انتخابی مزراع گندم بوده وبرای کنترل علفهای هرز نازک برگ بکار می روند. برخی از سموم علفکش دومنظوره نامیده می شوند مانند شوالیه وآسرت که هم برای کنترل علفهای هرز نازک برگ وهم علفهای هرز پهن برگ در مزارع گندم مورد استفاده قرار می گیرد.

مقدار مصرف برخی علفکشهای رایج فوق به شرح زیر می باشد.
_ علفکش توفوردی ۱ تا ۵/۱ لیتر در هکتار
_ علفکش گرانستار ۲۰ تا ۲۵ گرم در هکتار
_ علفکش تاپیک ۷/۰ تا ۸/۰ لیتر در هکتار (در مزرعه ی جو نباید مصرف گردد)
_ علفکش پوماسوپر ۸/۰تا ۱ لیتر در هکتار
_ علفکش شوالیه ۴۰۰ گرم در هر هکتار
_ علفکش آسرت ۲ لیتر در هکتار

 

تقسیم بندی علف‌ های هرز

                            (تاج خروس)

 

تقسیم بندی علف‌ های هرز از روی ویژگیهای ساقه

_ علفی‌ها
_ بوته‌ای‌ها
_ درختچه‌ای‌ها
_ شبه درختچه‌ای یا خشبی‌ها
_ شبه درختی‌ها و درختان

تقسیم بندی ساقه از روی محیط زندگی

_ ساقه گیاهان دولپه‌ای علفی
_ ساقه گیاهان تک لپه‌ای
_ ساقه‌های تغییر شکل یافته
_ ساقه‌های هوایی خزنده
_ ساقه‌های زیرزمینی
_ ساقه‌های پیچان یا پیچکها
_ ساقه‌های برگ نما
_ ساقه‌های گوشتی
_ ساقه‌های خارنما

اهمیت اقتصادی وخسارت علف های هرز

            خرفه علف هرزی که هرز نیست!

 

با توجه به رشد روز افزون جمعیت انسانی در جهان مسئله نیاز غذایی و تامین آن به عنوان یک مشکل اصلی ودغدغه جدی همواره برای بشریت امروز جزو مسائل مهم تلقی گردیده وعلی رغم تلاش در جهت افزایش تولید ؛دائما از سوی عوامل خسارت زا اعم از زنده وغیر زنده تحت تاثیر قرارگرفته که یکی از عوامل زنده تاثیر گذار در کاهش محصول علف های هرز هستند .

علف های هرز به دوصورت کمی وکیفی به محصول خسارت وارد می کنند. خسارت کیفی آن باعث کاهش کیفیت و ارزش غذایی ویا مسمومیت محصول (در صورت اختلاط بیش از حد با محصول )می شود وخسارت کمی باعث کاهش مقدار تولید در واحد سطح می گردد. به بخشی از این خسارت های ایجاد شده اختصاراً اشاره می گردد:

۱- رقابت با محصول اصلی در جذب رطوبت ،مواد غذایی،اشغال فضا ونهایتاًکاهش محصول اصلی
۲- خسارت از طریق ترشح مواد سمی در داخل خاک ومسموم کردن گیاهان زراعی
۳- ایجاد مسمومیت در دام وطیور وحتی خود انسان توسط بعضی از علف های هرز سمی به صورت مختلف (اختلاط با محصول ومصرف خوارکی آن ،تماس با قسمتهای سمی و…)
۴- علف های هرز به عنوان پناهگاه ومیزبان حد واسط برخی از عوامل بیماری وآفات گیاهان زراعی محسوب می گردند وبطور غیر مستقیم می توانند خسارت زا باشند .
۵- صرف هزینه ،زمان وانرژی در جهت کنترل علف های هرز وکم رنگ شدن اقتصاد تولید محصول .

تعریف علف های هرز

                                                         (اویارسلام)

علف های هرز ( weed)

1) علف هرز (گیاه ناخواسته صحیح است) به گروهی از گیاهان که می توانند در حد بالایی از لحاظ کمی و کیفی به محصولات سالانه و دایمی در یک سال خسارت بزنند گفته می شود.

2) دیگر علف هرز گیاهی است که ناخواسته در زمین های کشاورزی رشد می کند و با رقابت با گیاه اصلی به کمیت و کیفیت آن آسیب می زند.

 3) گیاهانی هستند که به صورت ناخواسته وبر خلاف میل کشاورز رویش پیدا می کنند، به عبارتی دیگر به گروهی از گیاهان که می‌توانند در حد بالایی از لحاظ کمی و کیفی به محصولات سالانه و دایمی در یک سال خسارت بزنند گفته می‌شود، علف هرز گیاهی است که بر خلاف محصول مورد کشت در مزرعه رشد می کند هر چند که خود جزو گیاهان زراعی بوده وبه تنهایی ممکن است به یک محصول کشت شود ولی در مزرعه مورد نظر به عنوان عامل تلقی شده وعلف هرز  محسوب می گردد.ممکن است بوته هایی از گندم در مزعه جو دیده شود که به عنوان علف هرز حذف شوند هر چند که ارزش اقتصادی گندم از جو بیشتر باشد.

4) گیاه هرز گیاهی است که ناخواسته در زمین‌های کشاورزی رشد می‌کند و با رقابت با گیاه اصلی به کشت لطمه می‌زند. بنابراین گیاه هرز بی مصرف یا ماهیتا مضر نیست بلکه از نظر کشاورزی هرز به‌شمار می‌رود. بسیاری از گیاهانی که در اینجا نام برده می‌شوند مصرف خوراکی و علوفه‌ای و داروئی و تزئینی هم دارند.